Sociaal werk vraagt om een modern moreel kompas

artikel - 4 oktober 2016
 807 keer gelezen

De paternalistische professional bestaat bijna niet meer: de burger staat nu zelf aan het roer. De rol van de professional mag dan zijn veranderd, sociaal werk is en blijft een moreel beroep. Het morele kompas van het sociaal werk sluit echter niet meer aan bij de nieuwe verhouding tussen burgers, professionals en opdrachtgevers. Het sociaal werk heeft een modern moreel kompas nodig. De capability approach kan hierbij uitkomst bieden.

Sociaal werk is een normatief beroep. Hoe kunnen normen en waarden de richting aangeven voor het professioneel handelen van sociaal werkers? De maatschappelijke opdracht van sociaal werk is sociale rechtvaardigheid, het tegengaan van uitsluiting, discriminatie en ongelijkheid en het bieden van bescherming aan mensen in een zeer kwetsbare positie. Grondwaarden als mensenrechten, emancipatie en empowerment zijn hierbij belangrijke drijfveren. Dat is geen toeval: de internationale definitie van sociaal werk verwijst sterk naar mensenrechten en emancipatie.

Internationale definitie van sociaal werk

‘Sociaal werk is een praktijkgerichte professie en een academische discipline die maatschappelijke verandering, sociale cohesie en de emancipatie en zelfstandigheid van mensen bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal in het sociaal werk. Versterkt door theorieën van sociaal werk, sociale wetenschappen, geesteswetenschappen en relevante lokale kennis, stimuleert het sociaal werk mensen en instituties om uitdagingen in het leven aan te gaan en het welzijn van individu en samenleving te verbeteren.’

Werken aan een betere samenleving

Omdat sociaal werkers in de haarvaten van de samenleving werken, zien zij vaak als eerste waar mensen in de knel komen. Het is hun morele verantwoordelijkheid om tekorten in de samenleving te signaleren, aan te pakken en waar nodig te agenderen. Toch lijkt het morele kompas door alle veranderingen binnen het sociale domein naar de achtergrond te zijn verdwenen.

Sociaal werkers dragen morele verantwoordelijkheid

Sociaal werkers in de rol van wereldverbeteraars komen we niet zo vaak meer tegen, maar gelukkig werken de meesten nog wel vanuit hun ideaal om stukje bij beetje te werken aan een betere samenleving. Zij zijn méér dan alleen de uitvoerders van gemeentelijk beleid. Zij hebben als sociale professie een eigen morele verantwoordelijkheid om gelijke kansen en sociale rechtvaardigheid mogelijk te maken.

Capability Approach als leidraad

De Capability Approach is door Nobelprijswinnaar Amartya Sen al in 1980 geïntroduceerd als reactie op de dominantie van het economisch denken over welvaart en welzijn. Sen betoogt dat menselijk welzijn centraal staat in de ontwikkeling van de samenleving, waarbij de vrijheid om te kiezen voor het leven dat ieder redelijkerwijs wil leven, de belangrijkste randvoorwaarde is. Het is volgens Sen cruciaal dat mensen hun capaciteiten en kwaliteiten vrij kunnen ontwikkelen, zodat zij in staat zijn om hun eigen leven goed in te richten.

In 2004 richtte Amartya Sen samen met Martha Nussbaum de Human Development and Capability Association op. Deze vereniging heeft als doel de academische inzichten van de Capability Approach te vertalen naar de praktijk. In de zorg zijn al vele instrumenten ontwikkeld: Mezzo ontwikkelde bijvoorbeeld een instrument om de kwaliteit van leven van de mantelzorger te verbeteren. Voor sociaal werk heeft de Capability Approach de potentie om door te ontwikkelen tot een theoretisch kader, een normatief framework en tot evaluatieinstrument.

Een kader voor moreel handelen

De afgelopen decennia is er veel geïnvesteerd in de kwaliteit van het sociaal werk. Er wordt hard gewerkt aan de opbouw van een kenniskapitaal, bestaande uit effectieve interventies en theoretische grondslagen. Ook wordt er momenteel een slag gemaakt naar integraal en interdisciplinair werken in wijken en dorpen. Vandaag de dag is de breed gedeelte opvatting dat cliënten en burgers centraal staan, interdisciplinair samenwerken uitgangspunt is en de maatschappelijke effecten op langere termijn zichtbaar gemaakt moeten worden.

Sociale professionals hebben meer handelingsruimte nodig

Om dit waar te maken, hebben sociale professionals meer handelingsruimte nodig en moeten zij kunnen beschikken over moderne middelen om mensen toe te rusten om hun eigen koers te kiezen. De Capability Approach biedt hiervoor een goed theoretisch kader, dat uitgewerkt gaat worden in instrumenten en aanpakken voor de beroepspraktijk.

Conferentie over mogelijkheden Capability Approach

In aansluiting op de Human Development and Capability Association van Nussbaum en Sen is er een Nederlands-Vlaams Netwerk voor de Capability Approach in het Sociaal Werk opgericht. Vorige maand organiseerden de HAN, Tandem Welzijnsorganisatie, Human Right Watch en Movisie een eerste conferentie met zo’n 75 experts uit het beroepsonderwijs, universiteiten en werkveld uit Nederland en België over de mogelijkheden van de Capability Approach in het sociaal werk. De uitkomst van de conferentie was, dat er veel behoefte is om de Capability Approach uit te werken in grondslagen, een moreel kompas en reflectie instrumenten voor het sociaal werk. Movisie gaat dit samen met het Nederlands-Vlaamse netwerk oppakken.

Reacties

Reageer op dit artikel

9 + 9 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.