Spaarkracht is ontstaan in 2019, naar voorbeelden uit het Mondiale Zuiden, vertelt directeur Fransien Wolters. ‘Daar is het heel gebruikelijk dat mensen gemeenschappelijk sparen, inclusief het opbouwen van vertrouwensrelaties en buiten de formele financiële sector om. Julie-Marthe Lehmann heeft een promotieonderzoek gedaan naar hoe de methode en de kennis van daar vertaald zou kunnen worden naar de Nederlandse context. Zij werd daarna een van onze oprichters en zo zijn de eerste spaarkringen ontstaan.’ 

Afspraken maken

In de afgelopen zes jaar zijn er in ruim 180 spaarkringen gestart, waarvan er in 2025 nog steeds 100 actief zijn. Wolters vertelt hoe zo’n spaarkring werkt: ‘Het is een groep van vijf tot twaalf mensen die op regelmatige basis bij elkaar komen. De eerste spaarperiode is voor een half jaar tot een jaar. Veel spaarkringen blijven ook na die periode actief. Tijdens de eerste bijeenkomst maken de leden onderling afspraken, zodat de groep echt van henzelf is.’ Die afspraken gaan bijvoorbeeld over of ze elke week of eens per twee weken bij elkaar komen, over welke van de aangeboden boekhoudmethodes ze gaan gebruiken en over de rolverdeling: wie wordt voorzitter, geldteller of sleutelhouder?

Themagesprekken

Tijdens de tweede bijeenkomst legt iedereen vast wat het individuele spaardoel is, hoeveel geld daarvoor nodig is en wat dat betekent voor het eigen gemiddelde spaarbedrag per week, legt Wolters verder uit. ‘De spaardoelen variëren van iets leuks doen met de kleinkinderen tot een nieuw kleurtje op de muur en van eindelijk eens een luxe lingerieset tot het vergroten van de buffer.’ Het spaarbedrag ligt gemiddeld op enkele honderden euro’s. Vanaf de derde bijeenkomst wordt een deel van de tijd thematisch gevuld op basis van het materiaal van de stichting, zoals ‘complimenten geven’ of ‘je geldtype’ of komen onderwerpen die de groepsleden zelf hebben ingebracht aan de orde. 

Lokaal gewortelde partners 

De bijeenkomsten van de spaarkringen staan onder begeleiding van een vrijwilliger of een beroepskracht. ‘Dat is afhankelijk van met welke samenwerkingspartner we de betreffende spaarkring hebben opgezet. We werken vaak samen met lokaal gewortelde partners zoals welzijnsorganisaties. Maar of de begeleider nu een vrijwilliger is of een beroepskracht, ze krijgen allemaal dezelfde tweedaagse training. Wel leggen we andere accenten bij de coaching: beroepskrachten zijn vaak gewend om sturend te werken, dus zij krijgen vooral een faciliterende rol aangeleerd. Vrijwilligers staan vaak dichterbij de doelgroep, een deel van hen was eerst zelf deelnemer. Bij hen gaat de coaching vooral over werken aan het zelfvertrouwen om een groep te kunnen begeleiden.’

De diepte in

Wolters duidt het unieke karakter van de spaarkringen en de impact die ze maken aan de hand van de drie effecten financiële rust, sociale verbinding en vertrouwen in eigen kunnen. ‘Bij aanvang van een spaarkring heeft slechts een minderheid een buffer van tenminste vierhonderd euro. Na afloop van de periode is dat 80 procent. Maar de financiële rust zit hem vooral in de bewustere omgang met geld.’ Wat betreft de sociale verbinding ziet Wolters een duidelijk verschil met andere groepsactiviteiten zoals een kookgroep: ‘Daar kan je het gesprek beperken tot het koken. Bij een spaarkring ben je door samen te sparen al taboedoorbrekend bezig, waardoor het gesprek al heel snel de diepte in gaat. Het blijkt daardoor ook veel makkelijker om dingen die schuren in het leven te bespreken.’ 

'De financiële rust zit hem vooral in de bewustere omgang met geld'

Nee tegen verleidingen 

Bij het versterken van de verbindingen werken de spaarkringen met materiaal vanuit Spaarkracht. De deelnemers krijgen daardoor meer inzicht in hun relatie met geld, ze leren bijvoorbeeld over impulsaankopen en ook hoe je nee kunt zeggen tegen verleidingen en tegen andere mensen, en ze leren strategieën om samen problemen op te lossen. ‘Allemaal vaardigheden die in het hele leven van pas komen.’ Over het derde kernbegrip, de groei van het zelfvertrouwen is Wolters misschien wel het meest enthousiast: ‘Het ervaren van eigen kunnen gebeurt op zoveel verschillende manieren: doordat iemand meer kan sparen dan ooit gedacht, of dat iemand een rol vervult waarvan die vooraf dacht dat het nooit zou lukken. Sommigen beginnen aan een nieuwe opleiding. Mensen bloeien helemaal op.’

Spaarlab

Het sparen blijkt in veel gevallen een middel voor meer persoonlijke ontwikkeling dan vooraf gedacht. Die persoonlijke ontwikkeling zit ook sterk in de nieuwe loot aan de boom van Spaarkracht: de spaarlabs. Een spaarlab is een variant van de spaarkring, speciaal voor jongeren. Ze lopen minimaal tien weken en kunnen zo aansluiten bij modules in het onderwijs. Ook inhoudelijk zijn er andere accenten bij de spaarlabs, vertelt Wolters. ‘De naam spaarlab zegt het al: bij jongeren staat het onderzoeken en ontdekken meer centraal. Jongeren zijn nog op zoek naar hun eigen identiteit, ze hebben nog niet helemaal scherp wat hun drijfveren zijn, hoe ze denken over geld en wat ze willen met hun toekomst. En juist jongeren worden op de sociale media overspoeld met succesverhalen van influencers. Die hebben soms honderdduizenden volgers en de verleiding voor jongeren is groot om dan te denken dat zij dat zelf vast ook kunnen: eenvoudig filmpjes maken en rijk worden.’

Veilige plek

Over dat soort onderwerpen gaat het tijdens de spaarlab bijeenkomsten. ‘Daardoor realiseren ze zich beter dat het misschien niet allemaal echt is wat ze zien. Een vlogger kan heel makkelijk een dure auto huren en die voor een villa parkeren en vervolgens zeggen dat hij dat heeft verdiend heeft dankzij de cursus die hij zelf verkoopt.’ De gesprekken gaan ook over wat schulden feitelijk zijn en de jongeren brengen in kaart hoeveel ze nog open hebben staan aan achteraf te betalen aankopen: de ‘Klarnaatjes’. Ze praten ook over groepsdruk, zoals mee moeten doen als er nog een extra rondje wordt besteld. Of dat een jas echt van dat ene merk moet zijn. Maar Wolters benadrukt tot slot dat er juist ook ruimte is voor leuke dingen: ‘De leden ontwikkelen een sterke band en hebben veel plezier met elkaar. En wil je al heel lang heel graag naar een optreden van je favoriete band? Misschien kan dat je spaardoel worden en dan mag je er vervolgens heel erg van genieten.’

Tekst: Tea Keijl
Fotografie: Huub Zeeman