Stalking: vijf vragen en antwoorden

26 juli 2018

Wat houdt stalking in? Hoe vaak komt het voor? Wat weten we over stalkers? Wat zijn gevolgen? En wat kun je als hulpverlener doen? Naast antwoorden op deze vragen biedt dit artikel je handige adressen en leestips voor als je je verder in dit thema wilt verdiepen.

Stalking: wat houdt het in?

De wetgeving spreekt niet van stalking maar van ‘belaging’. Iemand is daaraan schuldig als hij of zij stelselmatig, opzettelijk en ongewenst inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer, op de privacy van een ander. Met het doel de ander te dwingen iets te doen, iets niet te doen of iets te dulden of met het doel vrees aan te jagen (zie artikel 285b, Wetboek van Strafrecht). Om te bepalen of er sprake is van een misdrijf wordt ook gekeken naar hoe vaak incidenten voorkomen en naar de inhoud en ernst ervan.

Hoe vaak komt stalking voor en hoe lang duurt het?

De politie registreerde in 2017 2.840 gevallen van stalking

Voerman en Brandt (2016) geven aan dat 15% van de bevolking ooit met stalking te maken krijgt. Zij gaan daarbij niet uit van de hierboven genoemde juridische definitie, maar van een bredere: er is sprake van stalking bij twee of meer ongewenste contactmomenten. Van der Aa en Kunst (2009) noemen een percentage van 16,5%, gebaseerd op onderzoek uit 2007 onder 1.027 mensen. Ook zij gaan uit van een bredere definitie. De politie registreerde in 2017 2.840 gevallen van stalking (CBS, 2018, voorlopige cijfers aangiften). Dodelijk geweld na stalking komt in Nederland vijf a toen keer per jaar voor, aldus Voerman en Brandt (2016, p. 75).

Stalking kan na dagen of weken stoppen maar ook maanden of jaren duren. Het kan allerlei vormen aannemen, offline en/of online. Denk aan iemand ongewenst volgen of aanspreken; telkens bellen of online berichten sturen; negatieve informatie over iemand verspreiden; iemand observeren; (dreigen met) geweld; iemands account hacken; spullen vernielen, enzovoort.

Wat weten we over stalkers?

Stalkers zijn meestal mannen, maar het kunnen ook vrouwen zijn

Bij stalkers denken we vaak aan een ex-partner. Maar het kan ook gaan om bijvoorbeeld een familielid, vriend, collega, een vage bekende of onbekende. Stalkers zijn meestal mannen, maar het kunnen ook vrouwen zijn. Sekse maakt weinig uit voor hoe vervelend of gevaarlijk de stalker kan zijn (Voerman en Brandt, 2016). Hoe meer tijd, energie en geld een stalker in de situatie stopt, hoe moeilijker het kan zijn om het gedrag te stoppen. In de literatuur worden vijf verschillende typen stalkers onderscheiden (Mullen, in Voerman en Brandt, 2016): de afgewezen stalker, de rancuneuze stalker, de stalker met intimiteitswanen, de incompetente aanbidder en de seksueel gemotiveerde stalker. De eerste twee komen het meest voor (Voerman & Brandt i.s.m. Movisie, 2018). Grof gezegd loopt een stalkingssituatie vaker uit op geweld als het gaat om ‘afgewezen stalkers’, vooral als het ex-partners betreft (Voerman en Brandt, 2016).

Verschillende typen stalkers

Op de website Zorg+Welzijn geeft Movisie-expert Nico van Oosten meer uitleg over de verschillende typen stalkers.

Wat zijn gevolgen van stalking?

Door de voortdurende spanning kunnen slachtoffers psychische of gezondheidsklachten ontwikkelen

Stalking escaleert niet altijd tot (ernstig) geweld. Het is dan wel belangrijk om het zo snel mogelijk aan te pakken. De gevolgen voor slachtoffers zijn afhankelijk van de ernst en de duur. Door de voortdurende spanning kunnen slachtoffers psychische of gezondheidsklachten ontwikkelen. Er kan onder andere sprake zijn van achterdocht richting anderen en jezelf terugtrekken, angst of boosheid, concentratiestoornissen en vermoeidheid. Het (langdurig) doorgaan van overlast en dreiging, het gevoel de controle over je eigen leven kwijt te zijn en eventueel geweld: dit alles kan grote impact hebben (Voerman & Brandt i.s.m. Movisie, 2018). Stalking kan ook gevolgen hebben voor de gezondheid en ontwikkeling van kinderen of andere mensen in de omgeving en voor de stalker zelf.

Brochure 'Als u wordt gestalkt'
Sommige mensen krijgen te maken met stalking. Misschien overkomt het jou ook. Er is een nieuwe versie verschenen van de politiebrochure 'Als u wordt gestalkt'. De brochure legt uit wat stalking is, wat iemand er zelf tegen kan doen, wat de politie doet en wat een slachtoffer kan verwachten van rechtsbijstand en andere hulpverlening.

Bekijk de brochure

Wat kunnen hulpverleners doen?

Stalking vraagt om een aanpak op maat, zowel richting slachtoffers, hun eventuele kinderen als richting de stalkers. Zo is het bij slachtoffers o.a. afhankelijk van de situatie en het moment wat er nodig is. Stalkers zelf zullen niet snel open staan voor hulp of behandeling, onder andere omdat zij vinden dat het probleem niet bij henzelf ligt maar juist bij de ander. De Waag is sinds een aantal jaar gestart met een behandeling specifiek gericht op stalkers.

Tien tips en aandachtspunten

  1. Werk samen met andere betrokken professionals, zodat je een zo compleet mogelijk beeld krijgt van de hele situatie en het patroon. Leg incidenten en signalen bij elkaar. Deel zo mogelijk informatie of haal informatie bij anderen op. En volg de stappen van de meldcode.
  2. Lees de folder ‘Als u wordt gestalkt’ (Voerman & Brandt, Movisie, 2018) en geef deze aan het slachtoffer. Daarin staan verschillende praktische tips, uitleg over wat de politie kan doen en waarop je kunt letten in het contact met de politie.
  3. Is een slachtoffer zelf erg bang voor geweld? Heeft de stalker laten weten dat hij/zij ten einde raad is, geen andere uitweg meer ziet dan geweld? Of heeft hij/zij gedreigd met (zelf)moord? Heeft de stalker eerder geweld gebruikt of wordt het gedrag erger? Dit zijn enkele signalen om extra alert op te zijn. Het kan wijzen op een groter risico op geweld. Meer hierover is ook te lezen in de folder ‘Als u wordt gestalkt’, in het boek ‘Eerste hulp bij stalking’ (Voerman & Brandt, 2016). Of lees dit hoofdstuk van Groenen, Uzieblo & Michaux (2014) waarin ingegaan wordt op ‘rode vlaggen’, algemene risicofactoren en risicofactoren bij afgewezen minnaars.
  4. De politie en De Waag hebben het risicotaxatieinstrument ‘Stalking Risk Profile’ in het Nederlands vertaald. Trainingen in het gebruik ervan zijn online te vinden, bijvoorbeeld bij RINO Groep.
  5. Is er bij de stalker sprake van psychopathologie of middelengebruik dat ook aangepakt moet worden?
  6. Zijn er kinderen in het gezin, en is de stalker een van de ouders? Wat betekent dit voor de eventuele omgang? Hoe gaat het met de kinderen, laten ze bijvoorbeeld op school ander gedrag zien?
  7. Kijk of de inzet van AWARE van toepassing is in jouw gemeente en hoe en onder welke voorwaarden iemand hiervoor in aanmerking komt.
  8. Je kunt een slachtoffer helpen haar of zijn gedachten te ordenen, overzicht te krijgen/bewaren van de situatie en de situatie te duiden, helpen een logboek van incidenten bij te houden, en eventueel oefenen met betrekking hoe consequent (niet!) te reageren op een stalker. Raadpleeg voor tips en informatie de folder ‘Als u wordt gestalkt’ of het boek ‘Eerste hulp bij stalking’.
  9. Voor informatie over hoe je de online veiligheid van slachtoffers helpt bevorderen: neem contact op met SafetyNed of kijk op hun website.
  10. Wijs het slachtoffer op meer informatie, hulpverleningsorganisaties. Kijk voor een overzicht in de folder ‘Als u wordt gestalkt’. Of wijs bijvoorbeeld op organisaties of projecten die werken met vrijwilligers die zelf ervaring hebben met (ex-)partnergeweld zoals Stichting Zijweg of het project ‘Maatje achter de voordeur’.

 

Leestips:

  • Voerman, B., & Brandt, C. (2016). Eerste hulp bij stalking. Praktische tips voor slachtoffers, hulpverleners en politie. Utrecht: De Tijdstroom
  • Voerman, B., & Brandt, C., i.s.m. Movisie. (2018). Als u wordt gestalkt. Z.p.: Politie, Landelijke Eenheid.

Overige geraadpleegde bronnen