De stappen van de meldcode bij eergerelateerd geweld

Specifieke aandachtspunten voor professionals
artikel - 5 juli 2016
Professionals in het onderwijs, welzijn en zorg dienen sinds juli 2013 te werken met de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. Dit betekent dat zij verplicht iets moeten doen met signalen van geweld. Met behulp van het stappenplan van de Meldcode kunnen zij een weloverwogen beslissing nemen hoe dan te handelen. De Meldcode is ook van toepassing op vermoedens van eergerelateerd geweld. Omdat hiervoor echter specifieke aandachtspunten gelden, schreef Movisie het factsheet 'De meldcode bij (vermoedens van) eergerelateerd geweld'.
 
Stel, je hebt een leerlinge van 16 in de klas die niet met haar ouders op vakantie durft naar hun moederland Marokko. Of een rustige, 17-jarige jongen met een Iraakse achtergrond wiens eerdere goede schoolprestaties plots omslaan in onvoldoendes, veel schoolverzuim en een agressieve houding. Of er komt een Koerdische vrouw op je huisartsenspreekuur met veel vage klachten, die heel bang is voor haar man en zijn familie… Wat doe je als professional in dergelijke situaties met deze signalen? Vraag je er rechtstreeks naar? Of ben je bang om vragen te stellen over lastige kwesties, bang de ander te kwetsen in haar of zijn cultuur of geloof? Of bang om een boze familie op de stoep krijgen?

Wat is eergerelateerd geweld?

Eergerelateerd geweld is de overkoepelende term voor alle vormen van dwang, psychisch en fysiek geweld ter bescherming en herstel van de familie-eer tegen de (vermeende) ‘eerschender’.

Er is een diversiteit aan vormen van eergerelateerd geweld en gradaties van ernst.

Denk hierbij aan eermoord, trotsmoord, (gedwongen) zelfmoord, verstoting, seksueel misbruik, genezingsrituelen en bezweringen, maar ook aan meisjesbesnijdenis en soms huwelijksdwang. Men dient in dergelijke zaken altijd een deskundige te raadplegen, omdat het collectieve karakter van deze vorm van geweld specifieke expertise vraagt. En als er een acuut veiligheidsrisico is, wordt een aantal stappen versneld uitgevoerd.

Openheid doet de deur dicht

Het specifieke karakter van dit type geweld vraagt extra attentie van de professional. Zo is openheid richting de cliënt en ouders (bij minderjarigen) een belangrijke grondhouding van professionals. Bij eergerelateerd geweld kan deze openheid juist gevaar opleveren voor de cliënt. Zo raden wij de scholen uit de voorbeelden aan om bij stap 3 van de Meldcode géén gesprek met de ouders te voeren. Het kan zijn dat de ouders van het meisje van plan zijn om haar tegen haar wil in Marokko te laten trouwen. Door een gesprek met school raken de ouders wellicht gealarmeerd en kunnen ze besluiten om hun dochter eerder van school te halen en te ‘ontvoeren’. Bij de Iraakse jongen spelen misschien de ‘gewone puberproblemen’, maar hij kan ook een homoseksuele relatie hebben die zijn ouders – met geweld - verbieden. Of misschien zetten ze hem onder druk om zijn zusje te controleren en haar te slaan als zij de kuisheidsregels overtreedt, en weigert hij dat. Als de ouders via de school horen dat hij hierover heeft gesproken, komt hij thuis in een nog lastiger parket.

Geoorloofd geweld?

De stappen van de meldcode zijn dezelfde als bij huiselijk geweld, ze krijgen alleen een specifieke  inkleuring. Bij eergerelateerd geweld ligt het motief voor geweld in het beschermen of herstellen van de familie-eer. En volgens de codes van de eerculturen is eer- of gezichtsverlies een geoorloofd motief om geweld te plegen. De (schoon)familie stemt hiermee in of werkt er zelfs actief aan mee. Er is dan niet één pleger, maar er zijn meerdere plegers of medeplichtigen. Deze factoren vragen om een specifieke aanpak. Het factsheet informeert hierover en biedt professionals handvatten hoe te signaleren en te handelen bij (vermoedens van) eergerelateerd geweld volgens de meldcode.

Vroegtijdig signaleren

Het onderwijs vervult een belangrijke rol bij het vroegtijdig signaleren van huwelijksdwang en eergere-lateerd geweld, zoals bij de leerlingen uit de inleiding. Informatie over risicofactoren, signalen en enke-le handreikingen zijn opgenomen in de factsheet ‘de meldcode bij (vermoedens van) eergerelateerd geweld’. Voor mensen die zich zorgen maken om zichzelf of om anderen in verband met (vermoedens van) huwelijksdwang is er de campagnewebsite trouwentegenjewil.

Scholing

Daarnaast is scholing van professionals hard nodig. De speciaal door Movisie en (de inmiddels opgeheven) LTAK opgeleide trainers geven scholing over het toepassen van de meldcode bij - vermoedens van - eergerelateerd geweld. Augeo academy biedt i.s.m. Fier een online module huwelijksdwang voor onderwijs- en zorgprofessionals. In januari 2015 is in Den Haag het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating gestart, dat advies en ondersteuning biedt aan medewerkers van Veilig Thuis organisaties bij ernstige, acute (internationale) cases. Movisie maakt de kennis en ervaring van het Knooppunt (digitaal) toegankelijk voor andere professionals. Samen organiseren de organisaties een aantal regionale bijeenkomsten over huwelijksdwang voor professionals.

Interculturele competenties zijn een voorwaarde voor goede gespreksvoering.

Risico’s inventariseren en taxeren

Omgaan met eergerelateerd geweld en huwelijksdwang vragen de grootste zorgvuldigheid van professionals en altijd het advies of de medewerking van een expert. Gesprekken voeren met de ouders, de echtgenoot of familie van een (potentieel) slachtoffer kan niet zomaar. Gelet op de veiligheid van het slachtoffer, is het verstandig de situatie en de risico’s van zo’n gesprek eerst te inventariseren en te taxeren. In ieder geval moet het gesprek nooit zonder voorafgaand overleg met een deskundige worden gevoerd. In het geval van de Koerdische vrouw uit het voorbeeld kan met zorgvuldig handelen de juiste aanpak worden gekozen. Dat kan door middel van een aantal deskundig begeleide 'bemiddelingsgesprekken' met haar echtgenoot of schoonfamilie, zodat zij in veiligheid verder kan leven. Interculturele competenties zijn een voorwaarde om dit zorgvuldig uit te voeren.

Meer informatie

Reacties

Reageer op dit artikel

5 + 5 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.