Straat Bakkie

'Geven en ontvangen is anoniem, vanzelfsprekend en waardig'

Een zichtbare en laagdrempelige plek is Straat Bakkie: een café gerund door mensen met ervaring. Hier komen buurtgenoten, voorbijgangers en mensen die dak- of thuisloos zijn bij elkaar. Je kan er ook een Café Sospresso bestellen: wie iets kan missen betaalt alvast een koffie voor iemand anders. Wie weinig heeft kan die koffie later bestellen zonder verantwoording af te leggen. Zo wordt geven en ontvangen anoniem, vanzelfsprekend en waardig. 

Gelijkwaardige stem

De inzet van mensen met eigen ervaring is geen ‘extraatje’, maar het fundament van het werk van Straat Consulaat en een cruciale pijler om stigma te doorbreken. Ervaringsverhalen maken systeemfouten zichtbaar: van onnodig complexe formulieren, tot drempels in toegang en voorwaarden die voor veel mensen onhaalbaar zijn. 

Door hardnekkige stereotypen over dak- en thuisloosheid wordt betekenisvolle participatie niet altijd serieus genomen. Terwijl het gelijkwaardig betrekken van mensen bij besluitvorming er juist toe leidt dat ze wél serieus worden genomen. Het betrekken van mensen met ervaringskennis aan de beleidstafel doorbreekt aannames en vergroot de kans dat beleid beter aansluit bij de praktijk. Betekenisvolle participatie werkt ook sterk tegen het verminderen van zelfstigma. Via de Achterban 27+ en de Achterban Jongeren ondersteunt Straat Consulaat om mensen hun stem te laten horen in verhalen, campagnes en in belangenbehartiging tijdens beleidsprocessen. Daardoor ervaren zij dat hun perspectief ertoe doet. Zo wordt ervaringskennis zowel een middel om (zelf)stigma te doorbreken, als een bron voor beter beleid. 

De kracht van contact

Straat Consulaat organiseert en faciliteert ontmoetingen tussen mensen zonder rolverschil. De laagdrempelige setting van inloop en koffie draagt bij aan vertrouwen en wederkerigheid. Herhaald contact verkleint sociale afstand en ondermijnt hardnekkige vooroordelen. Wie elkaar leert kennen buiten de labels, krijgt andere beelden en reageert anders. Minder wantrouwen, meer begrip. Dat hoeft niet alleen fysiek. 

Echte verhalen delen

'Je hebt een probleem, je bént niet het probleem'

Naast face-to-face ontmoetingen werkt Straat Consulaat met indirecte vormen van contact zoals beeldvormingscampagnes waarin echte verhalen worden gedeeld. Directeur Jan de Vries: ‘Voor ons is het belangrijk dat mensen als individu worden gezien en niet als dakloos. Het is een mens, en die heeft op dat moment een probleem, maar je bént niet je probleem. Er is ook niet zoiets als ‘de dakloze’. Het gaat om een grote diversiteit aan mensen die een gemene deler hebben en dat is dat ze geen thuis hebben. Dat is een andere manier van kijken dan de meeste mensen doen’.  

Door echte ervaringen te delen en in beeld te brengen, en door mensen zelf aan het woord te laten, ontstaan ‘tegenbeelden’ die stereotype associaties uitdagen. Ze verschuiven negatieve mensbeelden en vergroten empathie. 

Straat Consulaat ontwikkelde een alternatieve beeldbank en maakt taalafspraken met partners, zodat foto’s en woorden menswaardigheid centraal zetten.  

Discriminatie aankaarten

Maar alleen werken aan beeldvorming is te vrijblijvend volgens Straat Consulaat. Ze koppelen beeldvorming aan gedrag en regels. Ook schuwen ze niet om de systemische kant van stigma aan te kaarten: discriminatie. Wanneer mensen worden beboet voor buiten slapen of worden uitgesloten van zorg en huisvesting, dan is dat niet alleen stigmatiserend maar ook discriminerend. Straat Consulaat vindt het belangrijk dit expliciet te benoemen. Juist omdat het juridisch en maatschappelijk gewicht heeft. Het opent et gesprek over mensenrechten binnen het dakloosheidbeleid. 

Maatschappelijk falen

'Dakloosheid is geen privéprobleem, maar een maatschappelijk falen' 

Dat mensenrechtenperspectief is een rode draad binnen het werk van Straat Consulaat: dakloosheid is geen privéprobleem maar een maatschappelijk falen. Door te wijzen op rechten – en mensen te helpen om deze ook op te eisen – stimuleren ze emancipatie en verschuiven ze het debat van hulpverlening naar ‘recht doen aan mensen’. 

Doen wat werkt

In het Wat Werkt-dossier over stigma en bestaansonzekerheid is Straat Consulaat beschreven als praktijkvoorbeeld dat meerdere bewezen werkzame mechanismen combineert om stigma te doorbreken. Deze zijn:

• Positieve ontmoetingen: via ontmoetingen bij Straat Bakkie, buurtinitiatieven of de opening van opvanglocaties ontstaat contact tussen buurtbewoners en dakloze mensen. Deze directe interactie vergroot empathie en verkleint vooroordelen. 

• Indirect contact: Via campagnes wordt het publiek geconfronteerd met de diversiteit van dakloosheid. Verhalen laten zien dat het iedereen kan overkomen en doorbreken de stereotiepe beelden. Campagnes van Straat Consulaat zijn ook altijd gekoppeld aan beleidsbeïnvloeding. 

• Inleven en empathie: Persoonlijke verhalen van mensen met ervaringskennis roepen herkenning en inleving op. Ze geven dak- en thuisloosheid een gezicht en maken het moeilijker om de groep als homogeen weg te zetten die de situatie waarin ze in zitten aan zichzelf te danken hebben. 

• Kennis en educatie: Straat Consulaat informeert beleidsmakers, media en het brede publiek over structurele oorzaken van dak- en thuisloosheid, zoals systeemfouten en het schenden van mensenrechten. 

• Sociale norm veranderen: Door middel van structurele samenwerking met media, overheid en maatschappelijke organisaties beïnvloeden ze het dominante denken over dakloosheid. 

Impact

De effecten van de aanpak van Straat Consulaat werken door op drie niveaus. Ten eerste op individueel niveau: mensen voelen zich gezien, durven hulp te vragen, vinden sneller passende steun ervaren minder schaamte en stress. Op relationeel niveau groeit wederzijds begrip door het delen van ervaringen. Dit leidt tot productievere gesprekken: van de gesprekken met buurtbewoners tot aan de beleidstafels. Op het structurele niveau oefent Straat Consulaat invloed uit op het beleid en uitvoering met de oproep: schuif op richting vertrouwen, toegankelijkheid en rechtvaardigheid. 

Uiteindelijk gaat het om een verschuiving van wantrouwen naar gelijkwaardigheid. Niet praten over mensen, maar met mensen. Door mensen werkelijk te ontmoeten, hun ervaringskennis serieus te nemen en hun stem een vaste plek te geven bij beslissingen, kan er een samenleving ontstaan waarin het hebben van een thuis geen gunst is maar een recht.