Het taboe op praten over suïcide doorbreken - een ervaringsverhaal

Van maandag 4 tot en met zondag 10 september is het Wereld Suïcide Preventie Week en vraagt 113 extra aandacht voor suïcidepreventie. In 2022 maakten 1916 mensen een einde aan hun leven, gemiddeld 5 per dag. Elke zelfdoding raakt ongeveer 135 mensen. Via de campagne #Ikhelpmee roept de Landelijke Agenda Suicidepreventie, een samenwerkingsverband van meer dan 50 organisaties, iedereen in Nederland op mee te helpen en verhalen te delen over suïcidepreventie. Bij de Challenge Armoede besteedt Movisie aandacht aan de relatie tussen armoede en suïcide. Collega en senior ervaringsdeskundige Marc Mulder beantwoordt vijf vragen over dit thema.

Op welke manier heb jij te maken gekregen met schulden en armoede?

‘Ik ben per toeval begonnen met een eigen bedrijf. Iemand die ik kende wilde een spelletjeswinkel starten en was op zoek naar een zakenpartner. Voor ik het wist hadden we een winkel. Het ging eigenlijk heel erg goed, het was altijd druk en op het hoogtepunt hadden we drie winkels en twintig personeelsleden. Ik was echt een ondernemer en bezig met hoe de toekomst eruit zou zien. De problemen ontstonden pas toen die zakenpartner wegging en het bleek dat er administratief zaken niet klopten. De zaak was volledig van mij en opeens had ik een schuld van 100.000 gulden die ik moest oplossen. Na anderhalf jaar de broekriem aanhalen was het financieel opgelost, al zat ik er persoonlijk qua energie doorheen. Net op dat moment begon er een groot bouwproject recht voor de deur van mijn spelletjeszaak. De omzet daalde daardoor met vijftig procent. Ik had nog geen reserves kunnen opbouwen dus kon ik het niet opvangen.’

Wat gebeurde er toen het minder ging met jouw bedrijf?

‘Wat ik toen had moeten doen was het personeel ontslaan en zelf in de winkel gaan staan om de kosten te drukken, maar daar had ik de energie niet meer voor. Ik ging belasting en leveranciers later betalen en ik ben privé geld gaan lenen om me er op die manier doorheen te worstelen. Helaas besloot de verhuurder het pand te gaan verbouwen, wat maakte dat de huur twee keer zo hoog werd. Ik kon dat niet betalen en ben verhuisd, al trok ik het steeds minder. Ik was alsmaar problemen aan het oplossen en niet meer met de toekomst bezig. Ik was aan het interen op mijzelf, op mijn eigen energie die ik niet meer had en op financiën die ik niet meer had. Zo bouwde ik op allerlei manieren schuld op, om de winkel maar overeind te houden.’

Mijn hoofddoel was om mijn bedrijf overeind te houden

Hoe ging je ermee om toen het qua energie niet meer lukte?

‘Eerst pakte ik problemen altijd keihard aan maar dat lukte me niet meer. Ik deed soms halve dagen niets doordat ik chronische stress had. Daar schaamde ik me voor en het gaf me een negatief zelfbeeld. De reden dat ik me zo druk maakte om het bedrijf was omdat ik het vanaf het begin had opgebouwd. Mijn hoofddoel was om mijn bedrijf overeind te houden, dit beïnvloedde mijn hele leven. Ik kwam er niet meer uit en liep vast. Samen met iemand van de gemeente heb ik een plan gemaakt hoe ik het bedrijf kon redden, maar ik had de energie niet meer om het plan uit te voeren. Toen ben ik gestopt met het bedrijf. Alsnog wilde ik dat de winkel bleef voortbestaan en werd het door een andere partij overgenomen. Daarna zat ik met een schuld van 140.000 euro. Ik kon blijven werken in de winkel die niet meer van mij was. Ik ging naar bijstandsniveau, maar ik moest mijn schuld aflossen. Dat was het moment dat ik naar de schuldhulpverlening stapte.’

Waar liep je tegenaan toen je in de schuldhulpverlening zat?

‘Het proces duurde heel erg lang. Er werden steeds andere dingen van mij gevraagd en elke keer was er een nieuw struikelblok. Een voorbeeld: de belastingdienst had beslag gelegd op mijn toeslagen. Ik had geen geld meer om eten te kopen en voor mijn kinderen te zorgen. Ik diende bezwaar in, maar het duurde nog zes weken voordat er iets mee gedaan werd. Terwijl ik geen geld had. Ik liep alsmaar tegen dichte deuren en wetten en regels aan en de brieven bleven maar binnenkomen. Ik verloor mijn eigenwaarde. Van een ondernemer met drie zaken was ik opeens iemand die niets meer voorstelde. Het werd een soort uitzichtloosheid en ik geloofde niet meer dat er nog een oplossing zou komen. De enige zichtbare oplossing werd eigenlijk om er een einde aan te maken.’

Wat kun je doen als schuldhulpverlener om mensen met deze problematiek te ondersteunen?

‘Het is belangrijk om te beseffen dat degene met wie je praat, mentaal niet op een hele heldere positie zit. Als hulpverlener helpt het om persoonlijke aandacht te geven en te blijven doorvragen waar de gevoelens en gedachten vandaan komen. Dit is niet makkelijk, maar alleen al het besef dat iemand mogelijk suïcidale gedachten heeft, helpt bij het voeren van een gelijkwaardig gesprek. Realiseer je goed dat die ander zich helemaal blootgeeft over datgene waar schaamte over heerst en dat je daarvoor vertrouwen moet creëren. Ga zonder oordeel het gesprek in en trek geen voorbarige conclusies als iemand bijvoorbeeld niet op een afspraak komt opdagen. Vaak is het geen gebrek aan motivatie, maar ben je als hulpverlener teveel bezig met wat jij wilt en wordt de situatie niet begrepen. Zoek welke gezamenlijke weg je kunt volgen.’

Dit interview verscheen eerder in een andere vorm op 29 juli 2020.

Doe mee met de Challenge Armoede 2023

In aanloop naar de wereldwijde dag tegen armoede op 17 oktober, organiseert Movisie in de week van 9 tot en met 13 oktober 2023 de ‘Challenge Armoede 2023 | Armoede beter begrijpen, verrijk je kennis in vijf dagen’. Elke dag staat in het teken van een ander thema, ook de relatie tussen armoede en schulden en suïcide komt aan bod. Iedere deelnemer krijgt elke dag automatisch een opdracht toegestuurd. Meedoen kost maximaal een kwartier per dag.  

Meld je nu aan

Lees hier meer over de campagne #Ikhelpmee: Schulden & Suïcidepreventie - Samen Minder Suïcide

Suïcidepreventie begint bij het herkennen van signalen en weten hoe je een gesprek over zelfdoding voert. Veel vrijwilligers en professionals die samenwerken met mensen met schulden vinden een gesprek over zelfdoding best spannend. Om hen te helpen vind je op de website Schulden & Suïcidepreventie - Samen Minder Suïcide (samenmindersuicide.nl) laagdrempelige tips en workshopmateriaal.