De tijd is rijp voor innovatie in activering

artikel - 3 december 2014

In verschillende Europese landen is er sprake van een transformatieproces in de sociale sector. De verhouding tussen overheid, professionals en burgers verandert. Binnen de wereld van activering is de tijd daarom rijp voor innovatie en focus op maatschappelijke effecten. Daarin staan we in Nederland niet alleen.

Overal in Europa verandert de manier waarop overheden naar burgers kijken. De gedachte dat een overheid voor haar burgers moet zorgen verdwijnt. De ideale burger van nu is actief en neemt verantwoordelijkheid voor zijn eigen ontwikkeling en leven. In bijvoorbeeld Zweden is de achterliggende gedachte van activeringsinterventies door de overheid, het creëren van individuen die gemotiveerd, bereid en in staat zijn om actief te participeren en initiatief te nemen (Dahlstedt 2013). Dat geldt ook voor Nederland. Deze interventies hebben meestal als hoogste doel zoveel mogelijk mensen aan betaald werk te helpen. Meedoen in de samenleving door bijvoorbeeld ontmoeting of het doen van vrijwilligerswerk wordt gezien als opstap naar werk. 

Participatiewiel

Het Participatiewiel van Movisie brengt de samenhang tussen alle vormen van participatiebevordering helder in kaart. Doelen als betaald werk en het opdoen van vaardigheden, maatschappelijk bijdragen en zelfstandig functioneren spelen hierin een rol. Het individu staat centraal in het Participatiewiel; het uitgangspunt is het hele leven van 1 persoon. In Vlaanderen wordt een variant van het Participatiewiel gebruikt bij trajectbegeleiding van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.


Van transformatie naar innovatie

De huidige transformatie vraagt om een andere manier van denken en handelen van burgers en professionals. Het zou daarom een aanzet moeten zijn voor innovatie. De kentering ligt in methoden die meer focussen op het stimuleren van mensen om via werk of vrijwilligerswerk meer mee te doen in de samenleving. De afgelopen jaren zijn al veel van innovatieve projecten opgezet, bijvoorbeeld AutiTalent. Dit project zet mensen met een autismespectrumstoornis in bij bedrijven voor administratieve of digitaliseringsopdrachten. Deze mensen hebben soms bijzondere kwaliteiten zoals een goed analytisch vermogen en nauwkeurig werken. Via AutiTalent kunnen zij bij een werkgever aan de slag in een volwaardig betaalde baan.

Van innovatie naar verduurzaming

Innovatie betekent niet alleen nieuwe ideeën bedenken en experimenteren, maar ook slim gebruikmaken van kennis over succesvolle interventies. Uitdaging is om deze kennis op een nieuwe manier te gebruiken, vanuit een andere invalshoek. Hierdoor kun je experimenten verduurzamen en effectief inzetten. De Britse organisatie Nesta werkt bijvoorbeeld aan een ‘Living map of job innovators’ waarin innovatieve methoden worden opgenomen. Aan de hand van de ‘innovatiespiraal’ geven ze per methode aan in welk stadium van innovatie een methode zich bevindt. Dit gaat van het inventariseren van uitdagingen en mogelijkheden tot het compleet veranderen van systemen.

Focus op maatschappelijke effecten

Hoe komen we verder dan het ene activeringsproject na het andere en gaan we door met stap 5,6 en 7 zoals in het Nesta model? Daarvoor is het belangrijk om bewust te kiezen voor een fundamenteel andere manier van werken en de maatschappelijke effecten van deze nieuwe aanpak goed in beeld te krijgen. Deze discussie is juist nu actueel omdat door de transformatie een nieuw evenwicht tussen overheid en uitvoering in de praktijk ontstaat. Opnieuw wordt bekeken hoe mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op de beste manier meer kunnen meedoen in de samenleving. Daarbij vragen we ons af wat er voor nodig is om meer impact te bereiken. Om hier antwoord op te kunnen geven hebben we meer kennis nodig over wat wel en niet werkt: welke methoden zijn effectief voor welk doel?

Effectonderzoek

Het Haagse project Huis-aan-huis aan het werk is een voorbeeld van een project waarbij effectonderzoek is gedaan en deze kennis ook internationaal wordt gedeeld*. In dit project bezoeken consulenten van de gemeente huishoudens die langer dan drie jaar een bijstandsuitkering ontvangen, met als doel meer activiteiten buitenshuis te ondernemen en dus meer participatie. In de aanpak ligt de focus op de talenten en wensen van bewoners zelf en de aanpak wordt afgestemd op de motivatie van een bewoner. Hierbij speelt de lengte van de interventie geen rol, maar wel het aantal contacten dat een consulent met een bewoner heeft.

Kennis ontwikkelen en delen

Door het transformatieproces waarin we ons nu bevinden is er behoefte aan innovatie en inzet van duurzame interventies die zoveel mogelijk mensen laten meedoen in de maatschappij. Om meer innovatie mogelijk te maken, moet de focus verlegd worden naar maatschappelijke effecten van interventies: welke verandering moeten ze nu daadwerkelijk teweeg brengen bij wie en lukt dat ook? Kennis over wat hierin wel en niet werkt is dan hard nodig, en moeten we daarom zowel nationaal als internationaal zien te delen.

*De effectiviteitsstudie is uitgevoerd door het Trimbos-instituut. De resultaten daarvan worden binnenkort gepubliceerd.

Reacties

Reageer op dit artikel

5 + 4 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.