Het is tijd voor een structurele aanpak van de (energie)armoede

15 juli 2022

Steeds meer burgers komen in de problemen als gevolg van de inflatie en sterk stijgende energieprijzen. Naast toenemende energiearmoede dreigt als gevolg van de oorlog in Oekraïne ook schaarste op andere terreinen. Volgens het Nibud kunnen niet alleen minima niet meer rondkomen. Ook andere groepen zoals de lagere middeninkomens kunnen hun rekeningen niet meer betalen. Het is de hoogste tijd voor structurele oplossingen.

Volgens TNO leefde zeven procent van de Nederlanders (ruim een half miljoen huishoudens) in 2020 al in energiearmoede. TNO verwachtte in 2021 dat dit aantal zou oplopen naar negen procent van de bevolking.

Het Nibud laat weten dat ze platgebeld worden door mensen met uiteenlopende inkomens die tussen wal en schip dreigen te raken en geen financiële ruimte hebben om tegenvallers op te vangen. Naast lage inkomens voor wie de €800,- energiecompensatie niet toereikend is, betreft het mensen met een iets hoger inkomen, die buiten deze compensatie vallen. Andere ‘nieuwe groepen’ zijn senioren, flexwerkers, middeninkomens met een flexibel energiecontract en bedrijven en zzp’ers die niet meer voor de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) in aanmerking komen. Wat deze signalen des te urgenter maakt, is de waarschuwing van de energiebedrijven dat de echte ellende nog moet beginnen. Tot nu toe verkopen ze namelijk nog energie die relatief goedkoop werd ingekocht.

Meepraten?

Heb jij ideeën hoe we dit kunnen oplossen, of ben je benieuwd naar de ervaringen van anderen? Op 22 september organiseren wij van 10.00 - 12.00 uur de gratis online werksessie - Vanuit ervaringsdeskundig perspectief bezien: Energiearmoede structureel oplossen. We gaan aan de slag met creatieve opdrachten om te komen tot sociale innovaties. En sluiten af met een samenvatting met de oplossingsrichtingen die naar voren zijn gekomen. En we bepalen samen de stappen voor een vervolg.

Meer informatie en aanmelden

De verkeerde aanpak van armoede

Tim ’S Jongers wijst in zijn column voor de Correspondent op het fenomeen van armoede-taylorisme. Daarbij wordt het grote structurele probleem van armoede opgeknipt in verschillende behapbare problemen, met elk eigen kenmerken. Bijvoorbeeld mobiliteitsarmoede, menstruatiearmoede en ook energiearmoede. Armoede wordt daarbij niet als een collectief maar als een individueel probleem gezien. Energiearmoede kan de burger zelf oplossen door korter te douchen, de verwarming lager te zetten en een extra trui aan te doen. Precies zoals de overheid in haar recentste campagne 'Zet ook de knop om' bepleit. En als de burger het nog niet snapt, kan er een energiecoach langskomen om de burger te leren hoe hij of zij op de energie kan besparen.

Nu blijkt uit een onderzoek van de Woonbond van begin 2022 dat huurders als reactie op de stijgende energieprijzen de verwarming allang lager hebben gezet. Van de 1.310 respondenten, blijken er 1.209 al zuinig te leven door de verwarming lager te zetten en die trui aan te trekken. 930 hebben ook maatregelen genomen als het aanschaffen van ledlampen en radiatorfolie. De energiecoach slaat nog niet zo aan: daar hebben maar 114 respondenten gebruik van gemaakt.

Uit dit onderzoek komt ook de echte pijnplek naar voren: 51% van de respondenten heeft de verhuurder gevraagd om de woning te verbeteren. Het gaat daarbij met name om het beter isoleren van de woning en het vervangen van enkel glas. 86% van de vragers heeft deze verbetering niet gekregen! En daarbij scoren woningcorporaties, grotere vastgoedbeleggers en particuliere huisbazen even slecht.

Huurders vormen volgens TNO de grootste categorie (87%) die met energiearmoede te maken hebben. Maar ook veel kopers wonen in slecht geïsoleerde woningen. Bijna de helft van de huishoudens woont in huizen die slecht geïsoleerd zijn, en lang niet iedereen heeft de middelen om zelf te verduurzamen. Ecorys voorspelde in 2019, lang voor de huidige crisis, dat 1,5 miljoen huishoudens in 2030 met energiearmoede te maken hebben.

Geen financiële buffer

Dat brengt ons terug bij het structurele probleem: teveel Nederlanders hebben geen buffer om tegenvallers op te vangen. Onverwachte kosten leiden dan al snel tot financiële stress en betalingsproblemen. Volgens het Nibud had in 2019 38% van de huishoudens moeite om rond te komen. Een andere indicatie is de bestaansonzekerheid onder werkenden. Ruim een miljoen werkenden hebben volgens de Rekenkamer geen buffer om tijdelijk of onverwacht inkomensverlies op te vangen. 

De hoge energieprijzen zijn niet het enige probleem dat op ons af komt. In de nabije toekomst krijgen we naast de energietransitie ook te maken met vergrijzing en stijgende zorgkosten. Het beleid van de overheid is tot nu toe om dergelijke stijgingen voor een deel van de bevolking (gedeeltelijk) te compenseren.

Maar deze ad hoc maatregelen zullen steeds minder voldoen. Om te voorkomen dat er bij elke (economische) tegenvaller weer een nieuw armoedefenomeen opduikt (smartphone-armoede, rollator-armoede etc.) is het hoog tijd dat we gaan nadenken over een systematische aanpak van armoede. De maatregelen die de landelijke armoedecoalitie in haar brief aan de Tweede Kamer opsomt, vormt naar onze mening een goed startpunt voor deze discussie.