Uniek Verdrag bij aanpak geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld

Istanbul Verdrag goedgekeurd door Tweede Kamer
artikel - 9 juni 2015

Deze week heeft de Tweede Kamer het Istanbul Verdrag goedgekeurd. Een uniek en belangrijk internationaal Verdrag van de Raad van Europa bij het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Het Verdrag is een internationale erkenning van de noodzaak om dit geweld tegen te gaan. Ook wordt in het Verdrag het belang benadrukt van een genderspecifieke aanpak.

Geweld blokkeert vrouwen in hun recht op ontplooiing. Het is een schending van lichamelijke en geestelijke integriteit en een speciale vorm van discriminatie van vrouwen. Geweld heeft impact op zowel het individu als op de omgeving en de maatschappij, en heeft vergaande negatieve effecten die generaties aan elkaar doorgegeven. Movisie is dan ook blij met de ratificatie en de invoering in Nederland.

Elk aspect van de aanpak wordt uiteengezet en randvoorwaarden worden besproken

Bindend en allesomvattend

Het is een uitgebreid, allesomvattend Verdrag waarin alles is opgenomen van preventie tot en met nazorg. Het Verdrag benadrukt dat elke stakeholder/partner betrokken moet worden bij zowel beleidsuitvoering als beleidsontwikkeling. Niet alleen instellingen, maar ook maatschappelijke organisaties en middenveld. Het Verdrag wijst op de belangrijke rol van maatschappelijke organisaties bij zowel het voorkomen als het bestrijden van het geweld. Enkele andere belangrijke punten uit het Verdrag:

  • Het Verdrag geeft een uitgebreide beschrijving van waar een effectieve aanpak aan zou moeten voldoen. Elk aspect van de aanpak wordt uiteengezet en randvoorwaarden worden besproken.
  • Het Verdrag is gericht op het voorkomen van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, het beschermt slachtoffers en het bestraft daders. Landen die het Verdrag hebben ondertekend moeten zorgen voor voldoende toegankelijke hulpverlening, opvanghuizen, medische hulp, advies en juridische bijstand. Het Verdrag verbiedt discriminatie op grond van migratiestatus. Dat betekent dat ook vrouwen met een afhankelijke verblijfsstatus of geen geldige verblijfsvergunning bescherming tegen geweld moeten krijgen.
  • Het Verdrag is juridisch bindend. Dat betekent dat burgers bij de rechter een direct beroep kunnen doen op bepalingen die erin staan.
  • Het perspectief van aanpak én probleem is dat geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld een schending is van mensenrechten.

Caraïbisch gebied

Omdat de aanpak in Caraïbisch Nederland nog in de kinderschoenen staat, is er binnen het kabinet discussie geweest over de vraag of het Verdrag voor het gehele Koninkrijk ingevoerd moet worden. Gelukkig gaat het Verdrag gelden voor het gehele Koninkrijk, maar met een latere invoering in Caraïbisch gebied. Hopelijk geeft het Verdrag een zodanig gevoel van urgentie dat de invoering ook hier snel van start gaat.

Genderspecifieke aanpak

De Nederlandse overheid hanteert een Rijksbrede, integrale en systeemgerichte aanpak: 'Geweld in afhankelijkheidsrelaties'. Deze aanpak betreft alle vormen van geweld en alle slachtoffers van geweld (vrouwen, mannen, kinderen). Het genderperspectief is echter verdwenen in deze voortvarende aanpak. In het Verdrag wordt het belang benadrukt van een genderspecifieke aanpak. De aanpak moet gericht zijn op alle slachtoffers van huiselijk geweld, maar met bijzondere aandacht voor vrouwen die het slachtoffer zijn van gendergerelateerd geweld. Het is goed dat Nederland dit nu weer heeft opgepakt.

Genderscan

In 2014 is een genderscan is uitgevoerd, waarbij beleid en de uitvoering van (ex-) partnergeweld door een genderbril werden bekeken. Uit de genderscan blijkt dat beleid weliswaar sekseneutraal geformuleerd is, maar dat dat op zich een genderspecifieke uitvoering niet in de weg hoeft te staan. Atria, Movisie en Regioplan voeren nu in opdracht van het ministerie een aantal activiteiten uit, die het veld (gemeente, instellingen) ondersteunt in hoe een dergelijke uitvoering vorm kan krijgen. Toch nog een paar kanttekeningen:

  • De genderscan ging alleen over (ex-)partnergeweld. Hoe zit het met andere vormen van geweld? Welke genderspecifieke kenmerken kunnen we constateren bij bijvoorbeeld ouderenmishandeling, mishandeling van ouders, mishandeling in instellingen, seksuele) intimidatie op de werkvloer?
  • Het voordeel van een sekseneutrale beleidsformulering gecombineerd met een genderspecifieke uitvoering is dat alle vormen van geweld hiermee opgepakt kunnen worden. Echter, een serieus maatschappelijk debat over stereotype mannelijke en vrouwelijke verwachtingspatronen en de vraag in hoeverre dit een voedingsbodem is bij het voortduren van geweld wordt hiermee vermeden. Het overgrote deel van de slachtoffers ís vrouw, de meeste plegers man, het aantal dodelijke slachtoffers is nog steeds niet gedaald.
  • Een genderspecifieke insteek is er wel bij beleid en aanpak van eergerelateerd geweld en huwelijksdwang. Daarin wordt gewerkt vanuit een visie die oog heeft voor de invloed van de directe omgeving of samenleving bij het voortduren en dus ook bij het oplossen van het (intergenerationele) geweld. En het gaat uit van de noodzaak dat geweld uit de taboesfeer wordt getrokken, zodat er zowel een mentaliteits- als een gedragsverandering kan plaatsvinden. Deze visie is toe te passen op de gehele aanpak van huiselijk geweld.

Geweld in afhankelijkheidsrelaties en geweld tegen vrouwen

De huidige Nederlandse aanpak is vooral gericht op huiselijk geweld in brede zin, oftewel geweld in afhankelijkheidsrelaties. 'Geweld tegen vrouwen’ is geen apart beleidsonderwerp. Dit hebben Movisie en anderen in de consultatieronde voorafgaande aan het ratificatieproces van het Verdrag ook aangegeven. Als reactie hierop heeft de overheid in de Memorie van Toelichting bij de Rijkswet meer aandacht gegeven aan mensenhandel en seksueel geweld. Van andere vormen van geweld in het publieke domein zijn niet vrouwen maar juist mannen onevenredig vaak slachtoffer, zo stelt het kabinet.  Wat echter nog steeds ontbreekt, is een inzicht in het verband tussen de verschillende vormen van specifiek gendergerelateerd geweld, of dat nu thuis, op het werk, op straat of online gebeurt.

Afhankelijke verblijfsvergunning

In het Verdrag is specifieke bescherming opgenomen voor vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning en zonder geldige verblijfsvergunning. Het type verblijfsvergunning (of het ontbreken daaraan) mag niet in de weg staan bij het beschermen van vrouwen tegen geweld.

Er is meer inzicht nodig in deze implicaties van botsend overheidsbeleid

Het emancipatiebeleid zet in op weerbaarheid, zelfbeschikking en (economische) zelfstandigheid van vrouwen. Door het terugdringen van afhankelijkheid – maatschappelijk, sociaal, psychisch, economisch – kunnen vrouwen hun eigen kracht gebruiken om zich tegen geweld teweer te stellen. Vrouwelijke huwelijksmigranten en ook veel vluchtelingenvrouwen hebben echter ook te maken met het migratiebeleid en hun juridische verblijfsafhankelijkheid. Door de aanscherping de afgelopen jaren van het gezinsmigratiebeleid is die afhankelijkheid ten opzichte van hun mishandelende partner alleen maar vergroot. De periode voordat er recht is op een zelfstandige verblijfsvergunning, is verlengd van drie naar vijf jaar en het inburgeringexamen moet eerst met succes zijn behaald. De lat voor het aanvragen van een zelfstandige verblijfsvergunning voor slachtoffers van huiselijk of eergerelateerd geweld ligt hoog en belemmert vrouwen om hulp te zoeken uit angst om Nederland uitgezet te worden. Een verder knelpunt is dat opvang voor hen nog niet officieel geregeld is in de Wmo.

Botsend overheidsbeleid

In de praktijk betekent dit dat het beleid ter voorkoming en bescherming van vrouwen met een onzekere verblijfsstatus tegen geweld gehinderd wordt door ander overheidsbeleid. Er is meer inzicht nodig in deze implicaties van botsend overheidsbeleid. Ook het College voor de Rechten van de Mens in haar jaarrapportage 2014 en mevrouw Rebel van de PvdA tijdens de plenaire bespreking van het Verdrag in de Tweede Kamer op 3 juni 2016, vragen aandacht voor deze problematiek. 

Tot slot

Nederland is met zijn aanpak op de goede weg, maar het kan altijd nog beter. De Nederlandse invoering van het Verdrag is een belangrijke fase in de verdere ontwikkeling en verdieping van het Nederlandse overheidsbeleid bij het voorkomen en aanpakken van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, en de aandacht hierin voor een genderspecifieke aanpak.

Verder lezen

 

Reacties

Reageer op dit artikel

5 + 14 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.