Het vertrouwen in de eigen kracht van mensen

artikel - 25 februari 2013
Afbeelding bij Het vertrouwen in de eigen kracht van mensen

Het nieuwe kabinet zet de decentralisaties in het sociale domein voort. Ze moeten ertoe bijdragen dat mensen beter en meer op maat ondersteund worden en dat ze hun eigen kracht en sociale netwerk meer in gaan zetten. Wat betekent dit voor gemeenten en professionals?

Adviseurs van MOVISIE aan het woord.

Kabinet leunt op eigen kracht burger

Het kabinet heeft veel aandacht voor de eigen kracht, zelfsturing, zelfredzaamheid en sociale netwerken van mensen. Zo werd op 7 februari 2013 bekend dat staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid overeenstemming heeft bereikt met ondernemers in de zorg en cliëntenorganisaties over de reorganisatie van de langdurige zorg, die nu nog onder de AWBZ valt. Alleen voor hulp die de naaste omgeving niet zelf kan verlenen, vergoedt de overheid nog professionele zorg. Van Rijn wil met de plannen drie miljard euro besparen. Hoe realistisch dat is, blijft vooralsnog onduidelijk. Els Hofman zegt, in een artikel in het Nederlands Dagblad: ‘de exacte besparing die bij de samenleving te halen is, is koffiedik kijken.’ ('Bedrag besparing door burenzorg nog ongewis'. Nederlands Dagblad, 08-02-2013).

Waarschuwing: zelfredzaamheid kent ook grenzen

Zelfredzaamheid kent grenzen. Daar wordt al sinds de komst van de Wmo in 2007 vanuit diverse hoeken op gewezen. Marjet van Houten: 'Ook burgers willen meer zelfredzaamheid, maar dat heeft ook een keerzijde. Niet iedereen heeft een eigen netwerk en niet iedereen is in staat om die eigen verantwoordelijkheid te nemen. Het is een proces waarin je voorzichtig te werk moet gaan.' Aletta Winsemius vult aan: 'Ik zie bij beleidsmakers en politici ongelooflijk optimisme over burgerkracht en zelfredzaamheid. Daar wordt alles van verwacht. Er is weinig oog voor dat wat nu al heel veel gedaan wordt door vrijwilligers en mantelzorgers. Dit wordt vaker tegen de overheid gezegd, maar op de één of andere manier wil het niet doordringen. Er is een mateloos vertrouwen in de eigen kracht van mensen.'

Geldkraan niet te vroeg dichtdraaien

Marjet van Houten begrijpt wel waar dat vandaan komt. 'Burgers zijn zelf gaan aangeven dat ze meer zeggenschap willen. Beleidsmakers zijn daar gretig op in gesprongen. Vervolgens zie je een tegenreactie vanuit professionals. Ze zien de geldkraan dicht gaan zonder dat helder is hoe en wat er anders kan, ze schrikken ervan wat dit concreet betekent. Ze hebben ook het gevoel dat het nu opgelegd wordt vanuit het beleid, dat het geen keuze meer is maar een plicht. Het lijkt een voorschrift in plaats van een andere manier van werken.' Aletta Winsemius: 'Gemeenten en professionals zouden dit niet moeten opleggen, maar beginnen met goed te luisteren naar burgers. Waar zit de eigen kracht? En wat gebeurt er al?' Marjet van Houten knikt. 'Zo voorkom je dat er twee werelden ontstaan: de wereld van beleidsmakers die het systeem willen veranderen en de wereld van burgers die al lang allerlei activiteiten ondernemen.'

Inzet wijkteams

Voor het dichter bij elkaar brengen van vraag en aanbod kiezen veel gemeenten voor het werken met wijkteams. Ze ontstaan vanuit de gedachte dat het voor hulpvragers beter is om de hulpverlening dichtbij huis te organiseren, op een vraaggerichte manier. Maar momenteel ontstaan wijkteams op tal van deelproblemen. Bijvoorbeeld rond thema’s als vroegtijdig schoolverlaten, jeugd, opsporing, armoede, meervoudige problematiek, het bevorderen van de participatie van eenoudergezinnen, signalering van seksueel geweld. Marjet van Houten: 'Het valt mij op dat die teams nog steeds aanbodgericht werken. Zo ontstaat nieuwe fragmentatie en verkokering. De wijkteams gaan ieder voor zich de doelgroep opzoeken in plaats van dat ze vraaggestuurd gaan werken. Als gemeenten geen regie voeren op die wijkteams ontstaat er wildgroei.'

Aandachtspunt: betrek actieve burgers

Aletta Winsemius: 'Het valt mij ook op dat wijkteams zelf nog weinig oog hebben voor actieve burgers, voor vrijwilligersorganisaties en ervaringsdeskundigen. Ook dat is iets waar je als gemeente op kan sturen. Ga je met een wijkgerichte aanpak aan de slag? Zorg dat er vanaf het begin ook vrijwilligersorganisaties bij betrokken zijn. Luister naar wat actieve burgers signaleren en willen in hun buurt. De trend is dat we in het sociale domein met minder professionals gaan werken, dat we van formeel naar informeel gaan. Dat moet je ook terugzien in de wijkaanpak en in de wijkteams.' Marjet van Houten: 'Als je geen gebruik maakt van vrijwilligers, maak je feitelijk geen gebruik van de kracht van mensen. Terwijl het daar juist allemaal om gaat.'

Zorg voor mentaliteitsverandering

Een andere mogelijke rol voor gemeenten is het tot stand brengen van een mentaliteitsverandering. Mensen moeten ontvankelijk worden om meer voor elkaar te zorgen op wijkniveau. Daarin moet worden geïnvesteerd, dat gaat niet vanzelf. Els Hofman denkt dat mensen hiertoe wel te motiveren zijn. 'Als je zorgbehoevende moeder ver weg woont, ben je blij als haar buren zorg leveren en ook eerder bereid iets voor een hulpbehoevende buurvrouw in je eigen wijk te doen.'

Reacties

Goed artikel,
hoog tijd voor wat nuancering van het gemak waarmee vanachter ambtelijke tekentafels allerlei platitudes de samenleving ingeslingerd worden als panacee. Wellicht heeft dit meer te maken met het nu pas ontdekken van de realiteit 'buiten' voor velen, nu verantwoording ook echt lokaal komt te liggen. Goed om rekening te houden met wat gegevenheden als draagkracht en absorptievermogen van de samenleving naast gradaties in het mogen verwachten van eigen krachten en zelfsturing.
Als we nu eens dat doorschieten verbinden met ook die realiteit, zou het best nog wel eens iets moois kunnen worden. Daarbij kunnen fysieke plekken wellicht helpend zijn maar ook daar is het devies: zij zijn geen oplossing, slecht een marginaal middel waar deskundigen waarschijnlijk met elk hun eigen rekenmethode op uitkomsten zullen uitkomen tussen 0 en 100 en derhalve geldt ook daar weer dat de waarheid in een genuanceerd midden zal liggen.

Nog wat verdere toelichting:
Geef een bedelaar een werkplaats en hij maakt de samenleving rijk en zichzelf fit.
Geef de wijkbewoner zijn gemeenschappelijke wijkhuiskamer - zorgverdelingsmarktplaats - metgezelligheids en zorgsolidarieteits-intwikkelplek - laagdrempelige jeugdopvangschaal - sociale magneetplek voor vaklieden uit de wijk en je wordt als wijk een grote onderneming van verschillende vaklieden onder elkaar. Het is een illusie als je een burgers hardwerkend op een houtje laat bijten voor elke daad die je hem met een harde schouderklop pervers aanbeveelt / dwingt om te gaan doen.
Geef een gepensioneerde een eigen werkplaats bij huis en hij gaat bewoon door met veel leuker dan ooit op eigen tempo en veel innoverender, zonder beperkende baas, doorwerken en doorontwikkelen, met buren, tot zijn dood!
Zodra dat goed geoutilleerde werk-zorg-oefen-speel-scholing-opvang-ontmoeting-gebouw drempelloos open gaat en van 08.00 uur tot 22.000 elke dag van de week open blijft, gerund door wijkbewoners, dan zul je ze er moeten wegslaan vanwege het plezier dat se er hebben na verloop van wisselwerktijd.
Gebruik de SRI-rekenmodule voor de rentabiliteitssom en je zult versteld staan van de redding van de lokale zorgeconomie met zo'n gebouw. Het euvel nu is dat dergelijke gebouwen gerund worden door ambtelijke en soms zelfs commerciéle mensen die geen preventiegeld krijgen van zrgverzekeraars en awbz-fondsen als SRI-geld .
Als Nederland 18.888 wijkgebouwen (ontbrekende wijk-infrastructuur) bouwt, dan verdient zij op afschrijvingstermijn van 40-70 jaar van die gebouwen (in de vergijzinggolf van 2013-2085 volgens CBS) , volgens Synergoland maar liefst netto 175.000.000.000 synergiewinst dankzij de activiteitentriggers die deze gebouwen zullen zijn in de hele looptijd van die 40-70 jaar.Jong en oud gaan elkaar daarin en van daaruit van alles vragen en bieden ! Volautomatisch pas NA plaating van die gebwouen en niet daarvóór! De kost gaat altijd voor de baat uit en nimmer andersom. Dat zou de overheid al moeten weten.
Doorbreek de ZORGPARADOX van nu dat zorgpeventie door neiand verricht wordt omdat daarin door niemand (de overheid voorop) geinvesteerd wordt, terwijl er al een legioen van burgers klaa staat te wachten op de infrastructuur ervoor. Regeren is minsens 40-70 jaar vooruit kijken met gebouwen en is ook SRI-rekenschap geven en maatschappelijk INformeel burgers laten ONDERNEMEN vanuit huis en gemeenschappelijke open werkplaats!
Pas als de SRIstroom van geld toegezegd wordt kunnen burgers gaan ondernemen, eerder niet.
NB!: SRI-geld is geen loon van structureel accommodateie en faciliteringsgeld op basis van burgerprogramma;s voor de wijkzorg op 38 vakgebieden.

Nadere info : Frits Boerwinkel (Synergoland) 06-22375523

Ik ben het met alle opmerkingen volledig eens.
Als je echter denkt dat je mentaliteit van mensen moet veranderen dan geldt de soms wat harde wet ........:: dat je de wereld zult zien als weerspiegeling van jezelf.
Het is zeer eenvoudig om mensen te veranderen van passief, schuchter naar actief en verbonden. Je hoeft alleen maar midden in de gangbare slaapwijken van sinds de jaren 50 een wijkcentrumpje van 700m2 (verwarmd en met zonnepanelen voorzien voor de lage dan de sleutel van dat gebouw aan de wijkbewoners zelf geven en je zult zien hoe snel je met slechts 10 gedrags/gebruiksregels alle burgers uit die wijk kunt laten samen komen en als in een winterwarme mierenhoop laten samen werken aan allerlei metgezellige en zorgsolidaire activiteiten.
Geef je ze dan ook nog eens opleidingen voor verantwoorde respijtzorg en mantelzorg aan niet-bloedverwante buren, dan worden alle buren sterker om zich tot zeer intensieve zorg voor elkaar in te gaan zetten. Met bovendien minimaal 25-20% van de zorgkosten, die anders gemaakt worden door het WMO-AWBZloket voorkomend/verminderend, en structureel! Dat wijkgebouw moet VAN de wijkbewoners zijn en het is goed als er een wijkregisseur van de gemeente mee doet maar geen leiding neemt maar echte regie en crowdsourcing pleegt. En dan zelfs met meer preventief succes dan de professionals dat kunnen. Want buren kunnen veel vroeger dingen (noden van elkaar) signaleren in de vroegste stadia van ontwikkeling en snel (en passant) oppakken omdat ze elkaar aan de dagelijkse koffie / thee / limonade (van niet meer dan €0,20 per kopje/beker).spreken en zien of als ze iemand niet zien kunnen vragen hoe het met hem/haar gaat. Privacygarantie, vraaggerichtheid, op-maat en op-tijd en vroegtijdig en warm en veelzijdig elkaar helpen vanuit eigen vakmanschap maakt dat de accommodatie die ervoor beschikbaar gesteld wordt binnen 6 jaar terugverdiend. SRI-rekensommen laten dat glashelder zien. Dit lukt alleen als de zorgverzekeraars en de AWBZ-fondsen samen burgerwerkonkosten en accommodaties gaan bekostigen zoals dat ARBO-kundig feitelijk verplicht is geworden sinds de ARBOwet voor vrijwilligers sinds 2000 dezelfde arbo-eisen oplegt aan wie de vrijwilligers een collectieve opdracht geeft. Een opdracht zoals Edith Schippers dat nu min op eer via TV en krant en radio helder en duidelijk heeft gezegd.

De SRI-rekensom geeft aan dat als je 400 huishoudens rondom een wijkcentrumpje van €1.200.000 neiuwbouwkosten laat werken-zorgen-scholen-opvangen-ontmoeten-cultureel-spiritueel-kunstzinnig bezig laat zijn dat centrum van de € 95.000.000.000 per jaar bij 5% zorgkosten reductie met 400 huishoudens per jaar al ca. € 250.000 kosten kunt uitsparen dat dan door de zorgverzekeraars tot aan het afgeschreven hebben van dat gebouw (in ca. 5 jaar al) daarna voor maar pakweg € 90.000 voor coördinatie en running van het gebouw verstrekt moet blijven worden ALS ZAKELIJKE voor-wat-hoort-wat-SRI-"BETALING" (niet als onzekere-windvaan-"subbsidie"!) voor de burgers. Dan redt je de zorgeconomie acuut en de bouwwereld kan dan ook weer aan de slag met de bouw van die wijkgebouwen; voor elke wijk van 900-1000 personen (= max. ca. 400 huishoudens) één gebouw van 700m2.
Let wel: Zonder die ontmoeting-en-eigen-aanpak-stimulerende ACCOMMODATIE zal er geen toename van de burgerlijke mierenhoop-arbeid uit gaan stijgen boven de huidige max. 15% capaciteit van burgers die al bezig zijn!!!
Wie van u heeft ooit een goedwerkende vrijwilliger zijn werk zien volhouden als hij geen accommodatie + gereedschap + vervoer (100% kostengedekt) heeft zoals de profs dat elke dag WEL tot hun beschikking hebben? De arbowet stelt het verplicht voor de profs en voor de vrijwilligers (de arbo-voorwaardenscheppende “baas” van de collectief voor anderen werkende vrijwilligers is de overheid !!
De woonwijken van vroeger (1800) waren multifunctionele woon-werk-zorg-scholing-leef-feest-sterf-gehuchten. Door dissociërende stedenbouw is alles uit elkaar gerukt in monocultuurtjes voor iedere "doel"-groep. Elke dag komen er meer gepensioneerden (super-vaklieden) overdag te leven in hun eigen slaapwijken en kunnen niks meer doen zonder accommodaties voor hun eigen wijkwerk. Ik heb in mijn leven 205 werkgroepen van de grond gekregen via accommoderen en faciliteren en verzekeren en opleiden voor het werk. Er is geen simpeler en doeltreffender weg, die ook nog eens super-economisch is. Neem de proef ! Binnen een jaar na plaatsing van een gebouw dat alleen door de burgers gerund moet worden met structureel kostenvergoedingsgeld van zorgverzekeraars en awbz-fonds, en is het gegarandeerd een blijvende warme mierenhoop geworden!
Frits Boerwinkel 06-22375523

Reageer op dit artikel

5 + 1 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.