Verwarde personen zijn het probleem niet

Een boekrecensie
artikel - 15 december 2015

Niet de groei in aantal verwarde personen verdient de aandacht, maar de verandering van de psychiatrische hulp. Deze mening schetst Piet-Hein Peeters in zijn boek 'Verwarde personen zijn het probleem niet' dat in oktober verscheen. Journalist Annemiek Onstenk schreef een recensie over het boek. Zij benadrukt de mening van Peeters over de ambulantisering van de ggz. Het debat moet volgens Onstenk gaan over de ambulantisering zelf. Wat brengt deze verandering in de zorg voor mensen met psychiatrische aandoeningen? Wat ambulantisering zou moeten brengen is: gewoon deelnemen aan de maatschappij.

De afgelopen honderd jaar is verschillende malen een proces van vermaatschappelijking van de psychiatrie in gang gezet, of zijn pogingen daartoe ondernomen. Om humanitaire redenen als: mensen met een ernstige psychiatrische aandoening niet buiten de samenleving willen plaatsen en willen voorkomen dat patiënten door hospitalisering hun mens-zijn verliezen. Maar ook om financiële redenen, want wonen in de stad en, tegenwoordig, zelfredzaam zijn, is goedkoper dan verzorging in een instelling.

Kartrekkers

Cliënten die al deelnamen aan de maatschappij, idealisten en betrokken professionals trokken de kar van die vermaatschappelijking. Zij eisten voorzieningen als beschermd wonen, ambulante zorg, niches ter verwelkoming en steunsystemen, om het leven van de vrijgemaakte kwetsbare burgers in de stad mogelijk en draaglijk te maken. Een brede maatschappelijke discussie met de ontvangende kant - over de benodigde houding en opvangcapaciteit in de maatschappij, om draagvlak en draagkracht te scheppen - kwam er niet.

Verdraagzaamheid kweken

Als tegenhanger van de vermaatschappelijking had misschien een proces van informeren en ‘masseren’ van de ‘gewone’ samenleving moeten plaatsvinden. Niet alleen om zieke en gezonde, kwetsbare en sterkere mensen naar elkaar toe te laten groeien en met elkaar om te leren gaan. Dat was ook goed geweest om verdraagzaamheid te kweken jegens het anders-zijn van mensen met psychische problemen. Die kunnen ons immers allemaal overkomen.

Onzichtbaar lijden

Piet-Hein Peeters schreef een boek over wat hij noemt ‘de échte vragen in de ambulante ggz’, met als titel 'Verwarde mensen zijn het probleem niet'. Verwarde mannen à la Bart van U., die wordt verdacht van de moord op Els Borst en op z’n zus, zijn slechts een deel van de grote en diverse groep mensen met ernstige psychische problematiek. Dat de ambulante zorg en maatschappelijke integratie onvoldoende zijn, wordt zichtbaar bij onder andere verwarde mensen. Hoewel de meerderheid van mensen met een ernstige psychische aandoening niet voor overlast zorgt. De meeste mensen lijden onzichtbaar en in stilte onder de afgenomen hulp en voorzieningen, de eenzaamheid en het gebrek aan perspectief.

De meeste mensen lijden onzichtbaar en in stilte onder de afgenomen hulp en voorzieningen, de eenzaamheid en het gebrek aan perspectief

Oproep voor verhalen uit de praktijk

De kritische noot van Piet-Hein Peeters vraagt om praktijkverhalen. Hoe werkt de vermaatschappelijking van de ggz in de praktijk? Wat gaat goed, en wat niet? Hoe zou het kunnen werken? We nodigen u daarom uit om aan te vullen met voorbeelden uit de praktijk. U kunt ze onderaan dit artikel kwijt. Kijk voor de recent gepubliceerde visie over de vermaatschappelijking van de psychiatrie naar de 'Agenda ggz voor transitie en gepast gebruik'.

Grijstint

Het is de verdienste van Piet-Hein Peeters te laten zien dat Nederland in de omgang met ernstige psychische problematiek nog altijd de juiste grijstint niet heeft gevonden, zonder dat hij komt met een nieuwe zwart/witte blauwdruk. Nee, cliënten gaan niet terug naar de bossen omdat de vermaatschappelijking is mislukt. En nee, we wachten niet af tot de samenleving bij zinnen komt en zich wel gaat bekommeren om kwetsbare ‘gekken en gestoorden’. Piet-Hein Peeters neemt ons mee de praktijk in, van ggz, zelfzorg, ketensamenwerking en transitie van zorg naar gemeenten.

Professionals zijn het niet eens

Hij praatte voor zijn boek met cliënten die een zelfstandig bestaan opbouwden, hoe gemankeerd soms ook, en met psychiaters, zorgverzekeraars, RIBW-bestuurders, politiemensen, onderzoekers en vele anderen. Professionals in het veld zijn het onderling niet eens over wat hun cliënten wel/niet (zouden moeten) kunnen. Wat de een de goede kant op vindt gaan, is bij de ander juist aanleiding de noodklok te luiden, zoals over zelfstandig wonen. De auteur onderzoekt of de ggz écht de stap naar ambulante eropaf zorg wil maken en gaat samenwerken met andere aanbieders om cliënten thuis te ondersteunen. Of de nieuw opgetuigde sociale wijkteams voldoende expertise in huis hebben om mensen te begeleiden en calamiteiten te voorkomen en of de wijze van financiering van zorg en welzijn tot extra problemen leidt.

Landelijke regie nodig

Piet-Hein Peeters legt de vinger op zere plekken als: de ggz die zich vanwege haar (beperkte?) budget alleen verantwoordelijk lijkt te voelen voor zorg en niet voor het maatschappelijk functioneren van hun klanten, gemeenten die onvoldoende oog hebben voor de behoefte aan professionele zorg en cliënten die zorg mijden. Omdat het eigen risico en de eigen bijdrage te hoog zijn en zij dan in de problemen komen. Hij constateert, met z’n gesprekspartners, dat er verschillen tussen gemeenten zijn in het zorg- en ondersteuningsaanbod en in mogelijkheden voor arbeidsre-integratie. Peeters meent dat daarom landelijke regie van zorg en ondersteuning nodig is. Zorgminister Schippers, die dit jaar een Aanjaagteam Verwarde personen installeerde om ‘een sluitende aanpak van ondersteuning en zorg’ in te richten, laat in oktober 2015 juist weten dat dit ‘urgente probleem’ zich ‘niet vanuit Den Haag laat regisseren en regelen’.

Utrecht is model voor goede ketenzorg

Het veld en ‘de basis’ moeten het doen dus, waarbij streven naar maatwerk, goede afstemming en aansluiting van zorg en ondersteuning op lokaal niveau nodig zijn. Voor cliënten is ook continuïteit van (ambulante) psychiatrische zorg belangrijk, aldus de auteur. Bestaande en intramurale voorzieningen kunnen pas krimpen of zelfs verdwijnen als er goed functionerende ambulante zorg en ondersteuning zijn. Want mensen met ernstige psychische problematiek tussen de wal en het schip laten vallen als ze niet (goed) kunnen zwemmen, dat doe je niet, stelt Piet-Hein Peeters. Net als een financieringssysteem inrichten dat het tegenovergestelde effect sorteert dan wat betrokkenen en beleidsmakers beogen. Utrecht, waar gemeente en zorgverzekeraars bijvoorbeeld samen FACT-teams financieren, kan model staan voor goede ketenzorg.

Het aantal incidenten met verwarde mensen is geen maatstaf voor het welslagen van ambulantisering, waarschuwt Peeters nog. Daarvoor worden momenteel teveel stille mensen met ernstig psychisch lijden aan hun lot overgelaten. Dit prettig leesbare boek vraagt ook aandacht voor hen.
Verwarde personen zijn het probleem niet. Over de echte vragen in de ambulante ggz, Piet-Hein Peeters, Uitgeverij Pepijn Eindhoven, 2015.

Deze boekrecensie is geschreven door freelance journalist Annemiek Onstenk. In maart 2016 verschijnt de recensie ook in het blad Participatie en Herstel.

Reacties

ik weet dat verwarde , vanwege hun ziekte of stoornis , verstoten worden of zich zelf terug trekken uit de maatschappij , ze benaderen met bemoei zorg werkt , niet , vooral de wat ouderen vewarde in deze maatschappij ,40 plus , hebben amper hulp en dat is niet goed voor de gezondheid .van deze personen .

GGZ Nederland stuurde ons de volgende tweet met een verwijzing naar verhalen uit de praktijk. Bedankt voor de bijdrage!: GGZNEDERLAND @Movisie Ook veel mooie voorbeelden uit de #ggz in magazine Innovatie in de Wmo https://t.co/T9krkoIhUO.

Ben geen kenner van deze doelgroep. Maar ik denk toch aan een geslaagd project t voor kwetsbare jongeren in Overijssel. "Niets werkt beter dan een baan", was was een veelgehoorde reactie van jongeren die na lange poos van werkloosheid en isolement weer echt meededen. Misschien ligt hierin wel de grootste uitdaging: niet alleen ambulante zorg e.d. maar perspectief binnen wonen, werken en onderwijs. Linkje: http://tinyurl.com/o5vmlla

Reageer op dit artikel

1 + 3 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.