Vijf vragen over het Participatiewiel in de praktijk

Jongeren Heliomare op stap in de wereld van participatie
artikel - 23 december 2015

Hoe ondersteunt het Participatiewiel professionals om hun cliënten te helpen bij het meedoen in de samenleving? In september deden we een oproep om ervaringen met het Participatiewiel te delen. Shanon Schouten van Heliomare meldde zich bij Movisie met de participatiekoffer. Met deze koffer worden jongeren door hun begeleider meegenomen in de wereld van participatie. Dit gebeurt aan de hand van zes doelen van het participatiewiel.

Bij Heliomare Beverwijk wonen jongeren tussen de 18 en 30 jaar met een autismespectrum stoornis, een lichte lichamelijke beperking of niet-aangeboren hersenafwijking. Begeleider Shanon Schouten deed met behulp van het participatiewiel onderzoek* naar manieren waarop professionals deze jongeren kunnen begeleiden, zodat zij zich beter staande kunnen houden in de participatiesamenleving. Naar aanleiding hiervan ontwikkelde zij een participatiekoffer met tools waarmee begeleiders hun cliënt kunnen meenemen in de wereld van participatie.

De participatiekoffer is een ideale ijsbreker: het spreekt tot de verbeelding en bevat tools die de jongeren helpen om hun doelen te bereiken.

Hoe kunnen begeleiders en cliënten de participatiekoffer gebruiken?

De participatiekoffer heeft zes vakken. Ieder vak bevat een doel van het Participatiewiel: financieel gezond zijn, zelfredzaam zijn, ontmoeten, betaald werken, bijdragen aan de samenleving en voor anderen zorgen. In ieder vak zitten tools die gebruikt kunnen worden om aan het doel te werken. Bijvoorbeeld informatie over activiteiten in een buurthuis, een netwerkkaart of informatie over een buddyproject. De begeleiders nemen de koffer mee naar de jongere en gaan met hem of haar in gesprek over welke doelen de jongere heeft, welke vormen van participatie daar bij passen en welke acties de jongere daarvoor gaat ondernemen. Begeleiders kunnen ook zelf tools of goede voorbeelden van andere cliënten aan de koffer toevoegen, zodat deze steeds voller raakt. Er is ook een handleiding* beschikbaar met achtergrondinformatie voor professionals.

Waarom heb je het Participatiewiel gebruikt voor het onderzoek en de koffer?

Ik merkte dat het begrip participatie overal wordt gebruikt. Ook van de cliënten wordt op het gebied van participeren meer verwacht. Zij zullen, meer dan dat ze gewend zijn, steun moeten vragen aan hun netwerk, zorg dragen voor hun leefomgeving en (betaalde) arbeid moeten verrichten om financieel gezond te blijven. Ik ging daarom niet alleen op zoek naar de betekenis van participeren voor onze cliënten, maar ook naar een methode om in de praktijk met participatie aan de slag te gaan. Toen kwam ik al snel op het Participatiewiel van Movisie uit. Aanvankelijk dacht ik het wiel te gebruiken om de interviews in het onderzoek te structureren. Participatie is namelijk een begrip die door velen wordt gebruikt, maar waar iedereen verschillende interpretaties bij heeft. Vervolgens kwam ik erachter dat het goed aansluit op het competentiegericht werken-model waar Heliomare mee werkt en heb ik het Participatiewiel gebruikt om een participatiekoffer te ontwikkelen.

Welke aspecten van het Participatiewiel vind je nuttig?

Het geeft houvast aan het begrip participatie en laat de verschillende dimensies zien die hieronder kunnen vallen. Bij Heliomare werd het begrip participatie voorheen vooral opgevat als betaald werken. Het Participatiewiel laat zien dat jongeren via bijvoorbeeld ‘voor anderen zorgen’, ‘zelfredzaam zijn’ en ‘ontmoeten’ ook mee kunnen doen in de maatschappij. De doelen in het wiel zijn gelijk aan elkaar. Je kunt tegelijkertijd aan meerdere doelen werken of het ene doel kan het andere versterken. Er is niet één hoogste doel. Ook maakt het inzichtelijk dat mensen soms ondersteuning nodig hebben bij het bereiken van een doel en dat dit zowel op een informele als formele manier ingevuld kan worden.

Verder wordt heel duidelijk aangegeven bij welke doelen en ondersteuning welke wetten passen. Dit is erg nuttig voor professionals vanwege de veranderde wetgeving. Zo zie je direct dat bij sommige doelen meerdere wetten van toepassing zijn.

Hoe denk je dat het participatiewiel begeleiders en jongeren in de praktijk gaan helpen?

Het Participatiewiel maakt de begeleiders bewust van waar participatie eigenlijk over gaat. Aan de hand van het wiel én het competentiegericht werken-model kunnen cliënten samen met hun begeleider hun doelen aangeven. Ze geven aan hoe ze eraan willen werken en waar ze ondersteuning bij nodig hebben. Bij Heliomare wonen jongeren vanaf 18 jaar en ouder. Op die leeftijd komen ze er vaak achter dat ze mee willen doen in de maatschappij. Voorheen werden ze ‘apart’ gehouden van de rest van de samenleving. Zij kregen speciaal onderwijs, begeleiding en woonden apart. Nu wordt een rol van hen verwacht in de maatschappij op het gebied van wonen, zorg en werk en dan beseffen ze zich dat ze eigenlijk niet volwaardig kunnen participeren door hun beperking. De begeleiders hebben met de participatiekoffer een instrument in handen waarmee ze de jongeren kunnen helpen om toch mee te doen.

Hoe gaan jullie verder met de participatiekoffer?

Momenteel presenteren we de participatiekoffer op verschillende locaties in de regio. In de maandelijkse jongerenbijeenkomst van Heliomare kunnen jongeren de participatiekoffer bekijken. We bespreken met hen wat zij van de koffer vinden en hoe deze nog beter kan worden. In ieder geval gaan wij op onze eigen locatie van start met een pilot. Afhankelijk van de reacties, doen we dat daarna ook bij de andere locaties van Heliomare. Aan de hand van deze pilots gaan we de ervaringen evalueren, met de begeleiders en de jongeren zelf.

Meer informatie

Contactgegevens Heliomare: Shanon Schouten, s.schouten@heliomare.nl.

*S. Schouten, Het wiel benutten. Hogeschool van Amsterdam: 2015.
*S. Schouten, Handleiding Participatie koffer. Heliomare: 2015.

Reacties

Reageer op dit artikel

1 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.