‘Waar alle deuren dicht gaan, kloppen wij aan’

Bemoeizorg in en om Venlo

Het Erop Af Team in Venlo komt in actie wanneer bemoeizorg nodig is, bijvoorbeeld als er sprake is onbegrepen gedrag. Het team verenigt het sociaal domein en de ggz, doordat de medewerkers uit beide domeinen komen. Vanuit die achtergrond verricht het team goed werk. Bijvoorbeeld ervoor zorgen dat een man niet uit huis gezet werd, maar door de thuiszorg passende ondersteuning kreeg.

Via een huisartspraktijk wordt een oudere, alleenwonende man aangemeld. Hij zou zichzelf verwaarlozen en een vervuilde woning hebben. De man staat bekend als zorgmijder. De thuiszorg, die tweemaal daags langskomt, helpt hem alleen in de gang. Verder komen ze niet, omdat het huis te vuil is. Het Erop Af team gaat langs. Zij vinden het meevallen: de keuken is niet zo vuil en de planten staan er goed bij. Toevallig ligt de man na een val in het ziekenhuis - daardoor wijkt de situatie af van normaal. In gesprek met hem blijkt hij geen zorgmijder, maar vooral angstig. Hij wil alleen naar huis als de dokters dat goed vinden. Het blijkt dat de man niet in oplossingen kan denken of voor zichzelf opkomen: hij wacht af wat de artsen beslissen. Zijn enige vriend is een oud-collega van de sociale werkplaats. Die denkt dat de angst wellicht komt, doordat de broer van de man twee weken dood in zijn woning heeft gelegen. De vriend biedt meer kennis over hem. Zo bleek dat hij de keuken heeft schoongemaakt. Het Erop Af team kreeg daardoor een verkeerd beeld. Door deze verdieping verandert de inschatting over de man. Hij is heel passief in de plaats van zorgmijdend. Hij heeft daarom meer zorg nodig. Het Erop Af team zet stappen voor een alarm, huishoudelijke hulp en informatie over het schoon maken van het huis. Met behulp van het ziekenhuis creëert het Erop Af team ruimte om naar oplossingen te zoeken. Het doel is voorkomen dat hij een tweede keer vanwege vervuiling uit huis wordt gezet. De man heeft nu geen keuze en beweegt mee.  

Aanpak 

Bovenstaand voorbeeld laat zien hoe het Erop Af team werkt: op alle mogelijke levensdomeinen en met de partners die betrokken zijn. Het levert bemoeizorg wanneer dat nodig is. Het team checkt bij nieuwe aanmeldingen altijd of er sprake is van zorgmijding én of de situatie zorgwekkend is. En komt in actie wanneer de verwachte meerwaarde groot is, wat afhankelijk is van andere al betrokken partijen. Wanneer het team niet in actie komt, adviseert het team mee over de inzet van andere partijen, bijvoorbeeld het wijkteam of de huisarts.  

Als een melding wel om actie vraagt, dan bezoeken twee teamleden de persoon over wie de melding gaat. Centraal staat: vertrouwen winnen. Zodra dat lukt, wordt met de bewoner gedeeld waar anderen zich zorgen over maken. Het liefst bedenken ze een oplossing samen met de persoon, zo nodig samen met partners. Door zich te verdiepen in de situatie en de mogelijkheden die voor handen liggen, komen ze met passende oplossingen. Ook zijn de medewerkers het aanspreekpunt voor de betreffende inwoners. Ze houden contact met familieleden, buurtbewoners en netwerkpartners. 

Het Erop Af Team zoekt naar zo licht mogelijke oplossingen en waar nodig specialistisch. Lichte steun komt van het wijkteam of voorveld. Daar onderhoudt het team korte lijnen mee. Bij mogelijk psychiatrische kwetsbaarheid komen de ggz-bemoeizorgwerkers in actie. Er is zowel een link met het wijkteam als met een psychiater. Het team is heel goed in het inschatten van een situatie. Daar wordt het team ook voor gevraagd: meedenken over een casus. 

Het Erop Af team

Het team bestaat uit twee medewerkers van Incluzio Sociale Basis en twee van ggz-instelling Vincent van Gogh. Zij verbinden het sociaal domein en ggz-zorg. Het team werkt outreachend. Vandaar de naam: Erop Af team. Het team heeft geen wachtlijst en is gespecialiseerd in het tot stand brengen van passende zorg. 

Aanmeldingen komen overal vandaan: van politie, woningcorporaties, bewindvoerders en Veilig Thuis tot de gemeente en de kerk. Gronden om iemand aan te melden zijn al net zo divers. Zo kan het zijn dat een huisarts zich zorgen maakt omdat er geen contact meer is met een patiënt die hulp nodig heeft. Buurtbewoners kunnen bezorgd zijn over iemand in de straat die steeds verwarder overkomt en zich helemaal terug lijkt te trekken. Of iemand dreigt door huurachterstand op straat te belanden, maar wil geen bemoeienis en weigert ieder gesprek.

Hobbels in de samenwerking 

Soms is er geen begrip bij samenwerkingspartijen voor het besluit van het team om niet in actie te komen. Het team krijgt reacties als: 'Rondzwerven in Venlo ‘kan niet’. Iemand loopt rond met een winkelkarretje met daarin haar of zijn hele hebben en houden, en stalt dat ergens op straat uit. Dat vinden mensen dikwijls al overlast.' Echter zo’n situatie vraagt niet altijd om bemoeizorg. 

Het is vooral lastig wanneer mensen keer op keer worden aangemeld met dezelfde problemen. Welke partij heeft dan de verantwoordelijkheid? Alle partijen hebben hun eigen belangen. En die draaien niet altijd om de persoon. De verwachtingen onderling zijn niet altijd meteen duidelijk. Daardoor krijgt het team soms casussen terug waar bemoeizorg geen antwoord biedt. Het is de uitdaging om hier duidelijkheid in te scheppen, net zoals over wie de regie heeft in zulke gevallen.  

Inzichten van het Erop Af Team

  • Het team probeert altijd te normaliseren. De zes dimensies van Positieve Gezondheid - lichaamsfuncties; mentaal welbevinden; zingeving; kwaliteit van leven; meedoen; dagelijks leven – helpen daarbij. Ze kijken altijd naar de mens en diens problemen. Zodoende komen ook zaken als eenzaamheid of boodschappen doen aan bod. Door de inbedding in het sociaal domein kennen de medewerkers bestaande ondersteuningsmogelijkheden goed. Op die manier kunnen ze een zo licht mogelijk aanbod bieden in de sociale basis. Het preventieve aanbod van Incluzio sluit daarbij aan: versterken van (in)formele netwerken en present zijn in buurten en wijken. Mogelijke aanknopingspunten daar zijn schuldhulpverlening, jongerenwerkers, kerk of moskee. En loopt een dimensie minder, dan zijn er mogelijkheden zoals een buddy of een gesprek met het wijkteam om naar praktische insteken te zoeken. 

  • Het team gaat uit van de persoon voorop. Daarvoor is uithoudingsvermogen nodig. Deze focus op bemoeizorg wijkt nogal eens af van die van netwerkpartners. Die staan nogal eens onder druk om zo vlug mogelijk een probleem op te lossen. Het team kijkt eerst naar wat de mens in kwestie nodig heeft. En dat kan totaal iets anders zijn dan zorg of veiligheid. 'Wij hebben vaak een andere hypothese. Soms moet je niet ‘ingrijpen’, maar niets doen. Zodat iemand zelf in beweging komt. We nemen dan een afwachtende houding aan en blijven achter de schermen monitoren. Zien we dat de deur open gaat, dat de was buiten hangt? Dat houden we goed in de gaten.'  

  • Het team vervult met succes een spilfunctie in het Venlose. De teamleden samen kennen ongeveer iedereen in Venlo en omgeving met wie kan worden samengewerkt in de zorg en het sociaal domein. Dat werkt prettig en snel, omdat gemakkelijk informatie te achterhalen is, en verbanden en contacten makkelijk te leggen zijn.  In het voorbeeld onderzocht het team of dit om bemoeizorg vraagt. Vervolgens brachten ze partijen bij elkaar, en lieten ze de ondersteuning bij anderen. 

Artikelenserie: hoe richt je bemoeizorg effectief in?

Ondersteuning van zorgmijders met meervoudige problemen is voor alle gemeenten een opgave. De variatie in aanpakken is groot. In een serie van zeven artikelen schetst Movisie inspirerende aanpakken van verschillende plekken in het land: leerzame voorbeelden van hoe je bemoeizorg op diverse manieren effectief kunt inrichten. Bekijk ook de inmiddels verschenen artikelen over de aanpak in andere steden in Nederland en België.

Naar de praktijkvoorbeelden van bemoeizorg