De waarde van sport en cultuur voor het sociale domein

artikel - 10 maart 2017

Door de decentralisaties in het sociale domein (zorg, werk en jeugdhulp) zijn de verantwoordelijkheden van gemeenten voor de ondersteuning van kwetsbare mensen sterk toegenomen. Dat leidt tot nieuwe uitdagingen: hoe zorg je als gemeente dat zoveel mogelijk mensen zolang mogelijk gezond blijven en actief deel blijven nemen aan de samenleving? En hoe ziet zulk nieuw, integraal sociaal beleid er in de praktijk uit? Inspirerend is de succesvolle aanpak van steden als Arnhem, Nieuwegein, Utrecht en Schiedam.

Sinds 1 januari 2015 is participatie van alle inwoners dé grote uitdaging voor gemeenten. Dat moet bovendien met  minder budget dan voorheen. Nieuwe, integrale manieren van werken zouden soelaas kunnen bieden maar beleid en budgetten zijn helaas vaak nog verkokerd. Op een aantal plekken in het land weten beleidsmakers sociaal beleid met succes te verbinden met cultuur- en sportbeleid. Zulk integraal sociaal beleid is een wenkend perspectief.

Uit onderzoek weten we welke waarde cultuur en sport hebben voor individu en samenleving. Sporten draagt bijvoorbeeld bij aan gezondheid, zelfvertrouwen en sociale vaardigheden. Zie hiervoor bijvoorbeeld het Human Capital Model van onderzoeker Richard Bailey: een model waarin 88 effecten van bewegen worden benoemd, onderverdeeld naar een fysieke waarde, emotionele waarde, sociale waarde, persoonlijke waarde, intellectuele waarde en financiële waarde. 

Plezier, gezondheid en mensen leren kennen, zijn de belangrijkste motieven om te sporten

Ook cultuurdeelname blijkt bij te dragen aan gezondheid en welbevinden en zowel sociale cohesie binnen de eigen groep als tussen groepen te versterken (zie De waarde van cultuur, P. Gielen et al (2014)). Niet voor niets zijn cultuur en sport alomtegenwoordig in onze samenleving. 8,5 miljoen Nederlanders doen aan sport, 6,4 miljoen doen in hun vrije tijd iets kunstzinnigs of creatiefs. Sommigen doen dat alleen: ze fietsen of rennen een rondje, ze schrijven thuis gedichten of kruipen achter de piano. Anderen doen dat samen. Bijna een kwart van de cultuurbeoefenaars is lid van een vereniging en een vijfde is actief in een informele groep. Dat zijn respectievelijk bijna 1,5 en 1,3 miljoen mensen. Zo’n 4,5 miljoen mensen zijn lid bij de bijna 25.000 sportverenigingen in Nederland.

Plezier, ontspanning, zelf iets maken en contact hebben met anderen, zijn de belangrijkste redenen voor mensen om cultureel actief te zijn.

Vier succesvolle praktijkvoorbeelden

Op een aantal plekken in het land wordt al op een succesvolle manier de verbinding tussen sport, cultuur en het sociale domein gemaakt. We geven vier voorbeelden. 

KunstWerk in Arnhem

In Arnhem is het project KunstWerk succesvol. Het is een samenwerking van Kunstbedrijf Arnhem, UWV Arnhem en Siza. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt krijgen hierbij les in verschillende kunstdisciplines en gaan vanuit daar de arbeidsmarkt verkennen. Hier is kunst het middel en werk het doel. Ingrid Sindorf, jobcoach: ‘Door KunstWerk leer je over jezelf, je komt in je kracht, je doet werkervaring op. Voor ons als reïntegratiebedrijf is dit een hele unieke manier, waar we sterk in geloven.’ Het concept van KunstWerk is inmiddels overgedragen aan Nijmegen en Heerenveen, verschillende Brabantse gemeenten volgen op korte termijn.

Kunst op Recept in Nieuwegein

In Nieuwegein werken gezondheidscentrum de Roerdomp en kunstencentrum De Kom samen in Kunst op Recept. Docenten van De Kom zijn geselecteerd op hun kwaliteiten in de omgang met patiënten met psychosociale klachten die worden toegeleid door De Roerdomp. Het Verwey Jonker Instituut onderzoekt de effecten. Jan Joost Meijs, directeur gezondheidscentrum De Roerdomp: ‘Een arts kan wel een pilletje geven, maar dat is symptoombestrijding: het doet niets aan de oorzaak van het probleem en vaak lost het niets op. Kunst op Recept richt zich op welbevinden, op weer iets doen waar je blij van wordt of wat je weer in contact met anderen brengt. De basis is dat we uitgaan van wat iemand kan en niet wat iemand beperkt.’

Trainerskracht in Utrecht 

Of neem het project Trainerskracht van VV De Meern, waarin kwetsbare jongeren worden begeleid om bezig te zijn met hun sport en ondertussen te werken aan de ontwikkeling van hun capaciteiten. Dit helpt hen om na te denken over hun toekomst, iets wat zij lastig vinden. Structuur, begeleiding, veiligheid en een doel, dat biedt Trainerskracht. Dit project is gestart met behulp van tweejarige subsidie van Oranje Fonds. Sinds september 2016 wordt het ondersteund door de gemeente Utrecht. 

Samenwerking wijksportverenigingen en wijkcultuurklassen in Schiedam

In Schiedam zien we een mooi voorbeeld van samenwerking tussen sport en cultuur met de wijksportverenigingen en de wijkcultuurklassen in de wijk Nieuwland. Een bewezen concept waarin gemeente, basisscholen en lokale sportverenigingen en culturele organisaties samenwerken. Kinderen in deze (achterstands)wijk kunnen kennismaken en meedoen aan verschillende sportactiviteiten en cultuurlessen. Deze activiteiten vinden na schooltijd en zoveel mogelijk op één van de scholen plaats.

Gerichte actie is nodig: aan de slag!

Alle genoemde voorbeelden zijn niet vanzelf tot stand gekomen. Gerichte actie was nodig om de werelden van cultuur, sport, zorg, welzijn en re-integratie met elkaar te verbinden. Professionals verdiepen zich in elkaars wereld en leren de taal van de ander spreken. Bestuurders en beleidsmakers stimuleren de samenwerking tussen sectoren en verbinden netwerken met elkaar. Cross-sectorale samenwerking wordt opgenomen in financieringsbeleid of speciale fondsen worden ingericht. Deze en andere praktische tips zijn te lezen in de Transformatieagenda kunst en cultuur met zorg en welzijn die op initiatief van Movisie, Viatore, Actiz en de HKU tot stand kwam.

 

Dit artikel is geschreven door Remco Boer (directeur Kenniscentrum Sport), Koen Breedveld (directeur Mulier Instituut), Yvonne van Mierlo (voorzitter Raad van Bestuur Movisie) en Sanne Scholten (directeur LKCA).

Kennisdossier

Reacties

Reageer op dit artikel

2 + 18 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.