Waarom werkt het Danspaleis zo verrassend goed voor ouderen?

artikel - 1 mei 2017
Het Danspaleis (fotografie Maarten Mooijman)

Een disco voor ouderen is in het kort de formule van de interventie het Danspaleis. Het is ontstaan vanuit het idee dat muziek een middel is om mensen bij elkaar en in beweging te brengen. Inmiddels zijn er bijna dagelijks overal in het land edities in woonzorgcentra en buurtedities gericht op thuiswonende ouderen. Maar bereikt het Danspaleis ook de gestelde doelen? Jan Willem van de Maat van Movisie onderzocht de aanpak, de doelen en de behaalde effecten van dit vernieuwende initiatief.

Voordat een editie van het Danspaleis van start gaat, bouwen de medewerkers een ruimte eerst om naar de sfeer van de jaren ’40 en ’50. Dit doen zij door een welkomstpoort van oude platenhoezen neer te zetten die het publiek ontvangt. Rode velours tafelkleedjes en doppinda’s op kranten worden op de tafeltjes gelegd en een DJ-­meubel, bestaande uit een omgebouwde radiokast, staat centraal aan de rand van de dansvloer. Oude schemerlampen, een grammofoonhoorn en gevulde opengeslagen platenkoffers sieren de DJ setting. Gordijnen in de ruimte worden gesloten om een intieme sfeer te creëren en stoelen worden niet achter tafels, maar richting de dansvloer geplaatst. Gedurende twee uur draait de 'platendraaier' hitjes uit de jaren '40 en '50, vertelt over de platen of deelt persoonlijke ervaringen van deelnemers. Andere vrijwilligers stimuleren de deelnemers om op de dansvloer te komen.

Het effect

Veel sociale en culturele interventies richten zich op ambitieuze doelen, zoals het verminderen van eenzaamheid. Op welke manier deze interventies zo’n gesteld doel precies bereiken en of het doel ook daadwerkelijk bij de doelgroep bereikt wordt, is vaak onduidelijk. De medewerkers van het Danspaleis durfden het aan om samen met Movisie de eigen aanpak tegen het licht te houden en op effectiviteit te onderzoeken met behulp van de onderzoeksmethode ‘Theory of Change.’ Samen stelden de medewerkers en een onderzoeker van Movisie de doelen vast en expliciteerden ze wat het Danspaleis doet om de doelen te bereiken. Dit laatste is de zogenoemde ‘verandertheorie’ (theory of change): ‘omdat we dit doen, verandert dat …’

Geïnteresseerd in een effectrapportage?
Movisie is gespecialiseerd in kennis over wat werkt in het sociaal domein. Via de mede door Movisie ontwikkelde InstrumentWijzer.nl vindt u evaluatie-instrumenten die u bij allerlei sociale vraagstukken kunt inzetten. In de databank Effectieve Sociale Interventies vindt u een overzicht van veelgebruikte en goed onderbouwde sociale interventies. Movisie verricht ook regelmatig evaluatie- en effectonderzoeken voor gemeenten. Wilt u meer hierover weten? Neem dan contact op met Marijke Booijink.

Neerwaartse spiraal

'Het met elkaar expliciteren van de doelen en hoe met de aanpak dat doel bereikt werd, was geen eenvoudig proces' vertelt onderzoeker Jan Willem van de Maat. 'Een van de doelen van het Danspaleis is bijvoorbeeld het verminderen van eenzaamheid. Welke stappen en acties binnen de aanpak van het Danspaleis daaraan precies bijdragen, vereist het nodige denkwerk. Het vereist bijvoorbeeld ook dat je een helder beeld hebt van wat eenzaamheid is. Iedereen is wel eens eenzaam. het wordt een probleem als mensen vereenzamen. Dan komen ze in een neerwaartse spiraal van zelfregulering. Mensen trekken zich terug omdat ze zich eenzaam voelen, ze ontwikkelen negatieve verwachtingen van sociaal contact en kruipen nog verder in hun schulp. Hun eigenwaarde en zelfvertrouwen daalt.' Om dit proces te doorbreken helpt het Danspaleis mensen aan een verwelkomende omgeving, waarin zij positieve sociale ervaringen op kunnen doen en nieuwe contacten kunnen  leggen en bestaande contacten kunnen verdiepen. Het leidt de deelnemers af van hun negatieve gedachtestroom en wakkert levenslust aan.'

'Iedereen is wel eens eenzaam. Het wordt een probleem als mensen vereenzamen'

Niks hoeft, alles mag

Ook het verbeteren en behouden van de fysieke en mentale gezondheid zijn doelen van het Danspaleis. Dansen vergt fysieke inspanning, mentale coördinatie en creativiteit. Muziek prikkelt bovendien de hersenen door positieve herinneringen uit de jeugd op te roepen. Het vergroten van de levenslust gebeurt door de feestelijke entourage, de vrolijke muziek en de enthousiasmerende vrijwilligers die 'letterlijk twee uur lang open en vriendelijk lachen', aldus Van de Maat. 'Niks hoeft, alles mag. Het is gewoon feest.'

Effectiviteit verhogen door de aanpak aan te scherpen

Hoewel het Danspaleis in al haar eenvoud goede resultaten boekt, kent die eenvoud ook haar beperking. Jan Willem van de Maat: 'Tot nu toe was in het kort de ‘verandertheorie’ van het Danspaleis: we brengen mensen met behulp van muziek met elkaar in contact en dan gaat het vanzelf goed. Maar dan erken je niet dat de situatie van iedere deelnemer verschilt en de oplossing dus ook niet altijd hetzelfde kan zijn. Het gaat bij het verminderen van eenzaamheid niet alleen om mensen met anderen in contact te brengen. Je kunt deelnemers bijvoorbeeld ook helpen om positiever te denken of hen te stimuleren meer initiatief te nemen. Volgens mij stimuleren de vrijwilligers de deelnemers ondertussen daar ook wel bij, maar dat wil je explicieter maken. Tegelijkertijd moet er ook geen technische cursus van maken, waar mensen vaardigheden komen leren. Dan sla je het hele idee van het Danspaleis dood. Het is dus de truc om die elementen erin te weven, zonder de laagdrempeligheid en charme van het Danspaleis te verliezen.'

Lees hier het onderzoeksrapport Het Danspaleis tegen het licht van Jan Willem van de Maat. Sterre ten Houte de Lange schreef op Sociale Vraagstukken over het effect van Het Danspaleis.

Reacties

Reageer op dit artikel

1 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.