Wat is cliëntenparticipatie?

artikel - 3 december 2012
Afbeelding bij Wat is cliëntenparticipatie?

Cliëntenparticipatie is het vroegtijdig betrekken van cliënten en gebruikers in het beleidsproces op gemeentelijk of instellingsniveau. Zij denken mee, geven advies en hebben invloed op het beleidsproces en het hulp- en ondersteuningsaanbod van een gemeente of instelling. Het kennisprogramma Cliëntenparticipatie van MOVISIE biedt een bundeling van kennis over cliëntenparticipatie in de Wmo.

Cliëntenparticipatie kan worden beschouwd als onderdeel van het begrip burgerparticipatie.

Burgerparticipatie

Burgerparticipatie is een brede algemene term voor alle activiteiten die de overheid onderneemt om burgers te betrekken bij haar activiteiten. Het is een proces waarbij de gemeente en betrokken burgers samen vorm en inhoud geven aan beleid. Cliënten en gebruikers zijn in die context specifieke burgers die bepaalde basisvoorzieningen op het gebied van wonen, welzijn en zorg nodig hebben om zelfstandig te kunnen functioneren. 

Cliëntenparticipatie: definitie

Een veel gebruikte definitie voor cliëntenparticipatie is die van Edelenbos (2000): ‘Het vroegtijdig betrekken van einddoelgroepen bij de vorming van beleid en verbetering van de kwaliteit, waarbij in openheid en op basis van gelijkwaardigheid en onderling debat problemen in kaart worden gebracht en oplossingen worden verkend die van invloed zijn op het uiteindelijke besluit’. Einddoelgroepen kunnen zijn: patiënten, cliënten en burgers. Zij moeten volwaardig mee kunnen doen op die domeinen waarop zij tot voor kort geen toegang hadden, maar wel belang hebben bij de uitkomst. Denk aan het domein van de medicus, van de onderzoeker en van de beleidsmaker.

Twee vormen

Er zijn twee vormen van cliëntenparticipatie:

  1. Individuele cliëntenparticipatie
    Een cliënt of gebruiker benut mogelijkheden om individuele belangen te verdedigen en individuele doelen na te streven.
  2. Collectieve cliëntenparticipatie
    Cliënten en gebruikers verenigen zich in groepen en behartigen de gemeenschappelijke belangen in relatie tot instellings- of overheidsbeleid.

Kennisprogramma Cliëntenparticipatie

Het kennisprogramma Cliëntenparticipatie van Movisie houdt zich bezig met collectieve cliëntenparticipatie, specifiek in het kader van de Wmo, ook wel beleidsparticipatie genoemd. Ze richt zich met haar activiteiten op Wmo- en cliëntenraden, cliëntenorganisaties, gemeenten en instellingen. Kortom alle partijen die zich bezighouden met het betrekken van burgers/cliënten bij het beleid. Het kennisprogramma beantwoordt vragen, biedt ondersteuning en verbindt betrokken partijen. Ook volgt en initieert het kennisprogramma Cliëntenparticipatie nieuwe ontwikkelingen op het terrein van cliënten- en burgerparticipatie en is zij betrokken bij diverse projecten op dit terrein. Dit doet zij in nauwe samenwerking met het veld van Wmo-raden, cliëntenorganisaties, gemeenten en hun koepels.

Cliëntenparticipatie: formeel of informeel

Een gemeente is verplicht om burgers te betrekken bij het Wmo-beleid, hoe ze dat doen staat hen vrij. Veel gemeenten hebben een Wmo-raad ingesteld, net zoals een gehandicaptenplatform, een seniorenraad, een Wwb-raad of cliëntenraad. Dit zijn formele vormen van cliëntenparticipatie. Naast deze formele vormen bestaan er allerlei informele vormen om cliënten en burgers te betrekken bij het beleid.

Formele cliëntenparticipatie

Een Wmo-raad is een veel voorkomende vorm van formele cliëntenparticipatie. In een Wmo-raad hebben diverse burgers zitting, namens een specifieke groep of op persoonlijke titel. Uitgangspunt is dat de Wmo-raad een goede afspiegeling is van de lokale samenleving, specifiek de gebruikers van de Wmo. De Wmo-raad geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente. Wensen en signalen van verschillende groepen burgers en gebruikers zijn daarbij leidraad. De gemeente kan hiermee haar Wmo-beleid goed afstemmen op de behoeften van burgers en gebruikers. Het kennisprogramma Cliëntenparticipatie heeft diverse publicaties en handreikingen voor Wmo-raden ontwikkeld en verzameld.

Informele cliëntenparticipatie

Niet alle groepen cliënten maken gebruik van formele cliëntenparticipatie. De reguliere vormen van cliëntenparticipatie, zoals een Wmo- of cliëntenraad, is niet voor iedereen geschikt of aantrekkelijk.  Bijvoorbeeld omdat zij hun belangen en behoeften niet goed kenbaar kunnen maken, daar niet structureel tijd voor kunnen of willen maken, niet mobiel zijn of vrijwel alleen bereikbaar zijn via hun sociale netwerk, zoals familie, vrienden, buren en hulpverleners. Daarom moeten gemeenten samen met Wmo-raden en cliëntenorganisaties op zoek naar andere, meer informele, creatievere en soms meer laagdrempelige vormen van cliëntenparticipatie om alle groepen burgers te betrekken. In het artikel over de Participatieladder vindt u verwijzingen naar diverse vormen van cliëntenparticipatie.

 

Reacties

Is er ook een dossier Clientenparticipatie WWBZ?

Reageer op dit artikel

4 + 16 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.