Werkzame elementen bij… eenzaamheid

artikel - 25 september 2013
Afbeelding bij Werkzame elementen bij… eenzaamheid

Bijna tien procent van de Nederlandse bevolking voelt zich ernstig eenzaam. Wanneer ernstige eenzaamheid aanhoudt, heeft dat negatieve gevolgen voor de gezondheid en zelfredzaamheid. Veel maatschappelijke organisaties houden zich dan ook bezig met het voorkomen en verminderen ervan. Wat weten we eigenlijk over welke elementen werkzaam zijn bij de aanpak van eenzaamheid?

Persoonlijke eigenschappen, zoals een tekort aan sociale vaardigheden en een laag zelfbeeld, en het meemaken van (een opeenstapeling van) ingrijpende levensgebeurtenissen, zoals het verlies van een partner, zijn de twee hoofdoorzaken in het ontstaan van eenzaamheid.

Wanneer is aanpak noodzakelijk?

Iedereen is wel eens eenzaam. Er hoeft dus niet altijd door anderen te worden ingegrepen. Niet iedereen beschikt echter over de veerkracht, energie en vaardigheden om een periode van eenzaamheid om te buigen naar oplossingen. Het proces van vereenzamen zet een negatieve spiraal in werking, waardoor problemen zich kunnen opstapelen, mensen de eigen regie over het leven langzaam verliezen en de gezondheid verslechtert. Goede redenen dus om serieus werk te maken van de aanpak van eenzaamheid.

Inspelen op negatieve interpretaties en verwachtingen

Een uitgebreid en stevig sociaal netwerk blijkt het beste middel ter voorkoming van en bescherming tegen eenzaamheid. Is eenzaamheid toch ontstaan dan werken interventies die inhaken op negatieve interpretaties en verwachtingen van sociale situaties het beste bij de vermindering ervan. De verklaring voor het goed werken van dit soort interventies is dat deze methoden het beste aansluiten bij wat eenzaamheid is; ‘een negatieve cirkel van zelfregulering waarin eenzame individuen onder andere meer aandacht besteden aan negatieve sociale informatie, negatievere sociale verwachtingen hebben en zich vaker gedragen op manieren die de negatieve verwachtingen bevestigen’. Dit blijkt uit een grootschalig internationaal onderzoek naar de effectiviteit van verschillende soorten eenzaamheidsinterventies (SCIE, 2012).

In de databank Effectieve sociale interventies staan een aantal methoden die hierop inspelen, zoals ‘Zin in vriendschap’, ‘Activerend huisbezoek’, ‘Motiverende gespreksvoering’, en ‘Vrienden maken… kun je leren’.

Maatschappelijke participatie werkt

Maatschappelijke participatie, belangeloze inzet voor anderen in georganiseerd verband, kunnen gevoelens van eenzaamheid verminderen, blijkt uit onderzoek (Broese van Groenou, 2007). Mensen hebben hierbij namelijk niet alleen de mogelijkheid om sociale contacten op te doen en hiermee te oefenen, maar voelen zich ook nuttig een gewaardeerd. De negatieve cirkel van vereenzaming kan hiermee doorbroken worden, omdat het zelfbeeld en vertrouwen vergroot.

Continuïteit

Structurele veranderingen hebben het beste resultaat bij vereenzaming. Eenmalig een huisbezoek afleggen zal dus weinig zin hebben, omdat het geen structurele verandering aanbrengt in de situatie van de persoon in kwestie.

Interventies met de doelgroep ontwikkelen

Uit een Britse evaluatie van beschikbaar onderzoek naar eenzaamheidsinterventies (SCIE, 2012) komt naar voren dat er voor interventies gericht op ouderen duidelijke aanwijzingen zijn dat het betrekken van deelnemers tijdens de planning, implementatie en evaluatie de uitkomsten van de interventies verbetert. Een goede reden dus om interventies in samenwerking met de doelgroep te ontwikkelen, implementeren en verbeteren.

Databank Effectieve sociale interventies

Bestaande kennis over de effectiviteit van interventies is opgenomen in de databank Effectieve sociale interventies. In deze openbare en online databank zijn inmiddels dertien interventies opgenomen die zich richten op het voorkomen of verminderen van eenzaamheid. Van elke methode is een beschrijving gemaakt, waarin ook de beschikbare kennis over de effectiviteit van de interventie is opgenomen. Het gaat dan niet alleen om onderzoeksgegevens, maar vooral ook om kennis die voortkomt uit praktijkervaringen.

Werkzame elementen bij het voorkomen of verminderen van eenzaamheid

Wat zijn de bestanddelen van interventies die de doelen van de methode bij de doelgroep realiseren? Ofwel die elementen die een interventie effectief of werkzaam maken? Wij noemen dit de ‘werkzame elementen’. De werkzame elementen van deze interventies op het gebied van voorkomen of verminderen van eenzaamheid geven een goede indicatie van welke aanpak succesvol kan zijn. Werkzame elementen worden onder andere gevonden op de volgende onderdelen: het verbeteren van het zelfbeeld en het aannemen van een positieve houding, het inspelen op de oorzaken, gelijkwaardigheid in behandeling en het verbeteren van zelfmanagementvaardigheden. U kunt ze als inspiratie gebruiken om in de praktijk aan de slag te gaan en rekening mee te houden bij het kiezen van een bepaalde aanpak. Bekijk een selectie van de belangrijkste werkzame elementen van de interventies uit de databank Effectieve sociale interventies in de leaflet ’Werkzame elementen bij eenzaamheid’.

Lees meer over eenzaamheidsinterventies in de Verkenning Eenzaamheid. Of bekijk alle in de databank Effectieve sociale interventies opgenomen interventies rond het thema eenzaamheid.

- Broese van Groenou, M. (2007). ‘Deelname aan activiteiten’. In: Tilburg  T. van & Jong Gierveld, J. de (eds.) (2007). Zicht op eenzaamheid; achtergronden, oorzaken en aanpak. Assen: Van Gorcum.
- Verwijs, R., Nederland, T. (2012). Lokaal sterk tegen eenzaamheid. Stappenplan voor gemeenten. Utrecht: Verwey Jonker Instituut. Social care institute for health (SCIE) (2011). Preventing loneliness and social isolation: interventions and outcomes. Research briefing 39, October 2011.

DownloadsTypeGrootte
Leaflet_werkzame_elementen_bij_eenzaamheid pdf683.7 KB

Reacties

Reageer op dit artikel

12 + 2 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.