Wie is de baas?

Onderzoek naar machtsverhoudingen in de relatie tussen professional, mantelzorger en vrijwilliger
artikel - 13 juli 2016
 1594 keer gelezen

Zorg- en welzijnsorganisaties doen meer en meer beroep op vrijwilligers en mantelzorgers. En daarmee wordt een goede samenwerking tussen formele en informele zorg steeds belangrijker. Deze samenwerking is lang niet altijd vanzelfsprekend en gelijkwaardig. Wat is de invloed van de veranderingen in de zorg op de machtsverhouding tussen professional, mantelzorger en vrijwilliger? Birgit Vulkers, masterstudente aan de Universiteit Utrecht, deed onderzoek.

Verschil in waarden

Formele en informele zorgverleners kijken anders tegen de samenwerking aan, blijkt uit het onderzoek van Vulkers. Professionals schrijven het belang van samenwerken toe aan de uitvoerbaarheid van de zorg; zonder de informele zorgverleners is de zorg niet meer uitvoerbaar en betaalbaar. En dat heeft zijn consequenties voor de kwaliteit van de zorg voor de cliënt. Vrijwilligers en mantelzorgers zien het belang van samenwerken vooral in de goede zorg voor de hulpbehoevende en koppelen dit niet aan de uitvoerbaarheid of betaalbaarheid van de zorg. Dit verschil in waardesystemen maakt dat je minder snel een collegiale samenwerking kunt aangaan die gelijkwaardig is. Er is meer persoonlijk contact en een goede relatie nodig om tot gelijke waarden te komen.

'Behandel ze als je collega. Gewoon een collega'

Voor de gelijkwaardigheid is van belang dat de machtigste partner zich terughoudend opstelt. Alleen dan kun je de ander echt toelaten. Wanneer dit lukt, is er minder angst of onzekerheid voor het verliezen van autonomie binnen de samenwerking.

Over het onderzoek
Birgit Vulkers nam 21 interviews af met professionals, mantelzorgers en vrijwilligers. Met als focus: de invloed van de veranderingen in samenwerking op machtsverhoudingen tussen formele en informele zorgverleners. Bijna alle deelnemende professionals maken deel uit van een sociaal wijkteam en werken samen met informele zorgverleners. De geïnterviewde mantelzorgers en vrijwilligers werken allemaal samen met leden van een sociaal wijkteam. Lees het volledige onderzoek.

'Ik zit soms wel in een bepaalde machtspositie, vooral als het over Wmo-gelden gaat bijvoorbeeld'

Samenwerken met mantelzorgers

De geïnterviewde professionals en mantelzorgers hebben duidelijk een verschillende beelden van de machtsverhouding binnen de samenwerking. Volgens de professionals ligt de macht bij de mantelzorgers: zij beslissen en hebben samen met de cliënt de zeggenschap. Mantelzorgers geven juist aan dat de macht bij de professionals ligt: zij indiceren de zorg en dat maakt de mantelzorger afhankelijk. Professionals hebben beschikking over de middelen en dat zorgt voor controle en macht. Het is van belang dat professionals vanaf het begin open en eerlijk zijn de taak die het sociale wijkteam heeft in het indiceren van zorg.

Andere aandachtspunten in de samenwerking tussen professional en mantelzorger:

  • De mantelzorger heeft door zijn of haar ervaring veel kennis over de zorg. Van belang is daarbij dat professional en mantelzorger elkaars deskundigheid waarderen, of dit nu specifieke vakkennis of ervaringskennis is. De autoriteit en autonomie van professionals neemt hierdoor af: zij kunnen minder het jargon ‘claimen’ of afhankelijkheid van kennis creëren.
  • De mantelzorger doet steeds meer, waardoor de zeggenschap volgens professionals ook al snel bij de mantelzorger ligt. Belangrijk hierbij is dat er vanuit de sociale wijkteams ook oog is voor de overbelasting van de mantelzorgers.

'Mensen willen geen verlengstuk zijn voor de overheid, geen verlengstuk zijn voor een zorgorganisatie en ook niet opdraaien voor bezuinigingen'

Samenwerken met vrijwilligers

Er komen steeds meer uitvoerende taken bij de vrijwilliger te liggen, terwijl de professional meer ondersteunt en faciliteert. De vrijwilliger krijgt een grotere rol en ook meer verantwoordelijkheden, maar de eindverantwoordelijkheid blijft bij de professionals liggen. Hoe zorg je samen voor een gelijkwaardige relatie?

  • Maak goede afspraken en train vrijwilligers.
    Wanneer de professional geen tijd heeft om bij alle uitvoerende taken aanwezig te zijn, ligt de zeggenschap snel bij de vrijwilliger. Het is daarom belangrijk om tijd te investeren in het samen maken van goede afspraken en in het trainen van de vrijwilliger. Dit zorgt er ook voor dat vrijwilligers ook meer kunnen meedenken en beslissen.
  • Zorg voor bevoegdheid.
    Het hebben van bevoegdheid zal bijdragen om de verantwoordelijkheden als vrijwilliger goed te kunnen dragen. Denk bijvoorbeeld aan een vrijwilligerscontract.
  • Zorg voor persoonlijk contact, erkenning en waardering.
    Vrijwilligers willen geen verlengstuk van de overheid zijn. Ze willen meer vanuit een relatie samenwerken om een goed netwerk om de cliënt heen te creëren.
  • Besef dat er mogelijk een angst voor verlies van autonomie is bij professionals.
    Professionals krijgen een andere rol en worden meer ondersteunend en minder uitvoerend.

Reacties

Goed artikel. Geeft wel aan dat er nog veel moet veranderen aan de houding van de proffesional.helemaal mee eens dat je een gelijkwaardig niveau moet hebben om tot goede samenwerking te komen.kijk maar eens op de participatieladder daar staat het uitgebeels

Reageer op dit artikel

15 + 4 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.