Zelfregie: it takes two to tango!

artikel - 30 juli 2013
Afbeelding bij Zelfregie: it takes two to tango!

Professionals zijn druk op zoek naar hoe mooie begrippen als zelfregie en empowerment naar het handelen in de praktijk te vertalen zijn. Wat zeggen en doen we nu concreet als we cliënten ruimte willen laten voor eigen regievoering? Tino Gnocchi is een ervaringsdeskundig trainer. Tijdens een workshop die hij samen met Anouk Poll van MOVISIE gaf, merkte hij op dat er niet één bepaalde manier van werken bestaat vanuit zelfregie. Het is een doorgaande zoektocht en een blijvend (inter-)actief leerproces.

Op het congres Van AWBZ naar Wmo: zelfregie en eigen kracht in de praktijk was het overal te merken: de noodzaak van de inhoudelijke veranderingen is bij iedereen doorgedrongen. Zowel plenair als tijdens de workshops ging het dan ook vooral over het hoe. Hoe kunnen we cliënten ondersteunen bij hun eigen regievoering? Hoe kunnen we hulp en zorg verlenen zonder ze te beperken in hun ruimte zelf de regie te voeren? Hoe kunnen we cliënten helpen hun eigen kracht te benutten en versterken? En ook: hoe geven we het proces van die omslag in denken en handelen vorm binnen onze teams en organisaties? Het was mooi om te zien dat al die professionals zoveel stappen hebben gezet en nu toe zijn aan de hoe-vraag. Tino Gnocchi waarschuwt dat de aandacht voor het hoe zou kunnen leiden tot een zoektocht naar een methode of instrument, zonder aandacht voor begrip van wat zelfregie voor mensen in de basis betekent. Voor mensen in het algemeen en in het bijzonder mensen die afhankelijk zijn van anderen door beperkingen of problemen. Dan heb je het over de onderliggende mensvisie.

Minder nadrukkelijk hulpverlener zijn

“Uitgaande van het recht op en vermogen tot eigen regievoering is in de hulpverlening cruciaal voor versterking van het zelfbeeld van mensen. Je komt met je probleem of beperking bij een professional en dan is het van groot belang of die professional je de ruimte durft te geven om eigen keuzes te maken. Of hij werkelijke interesse heeft in wat voor jou belangrijk is en of hij de verantwoordelijkheid zo veel als mogelijk durft te laten waar die hoort: bij de cliënt zélf! Het gaat niet alleen om wie uiteindelijk de keuzes maakt, maar óók om oprechte belangstelling en vertrouwen. Het gaat om de basishouding van de professional in het contact. De professional is een betere hulpverlener door dat minder nadrukkelijk te zijn. Diens houding schept ruimte voor groei of juist niet. Vertrouwen en ruimte stellen je in staat om jezelf geleidelijk te leren zien als reus en steeds minder als kneus! Dat is empowerment!”

Blijven afstemmen op de cliënt

Werken vanuit zelfregie is dan ook niet zomaar een trucje of een kwestie van het afwerken van een krachtgerichte vragenlijst. Werken vanuit zelfregie vraagt om een fundamentele basishouding van oprecht vertrouwen in de kracht en talenten van mensen, in hun vermogen om de voor hen juiste keuzes te (leren) maken, en hun mogelijkheden om te groeien. Tino: “Het is een onophoudelijk zoeken naar de juiste balans. De balans tussen wat iemand kan en wat iemand niet kan. Het gaat om voortdurend afstemmen op de cliënt en zijn wensen en mogelijkheden op dat moment. Het is dan ook een actief leerproces voor zowel de cliënt als de professional. De specifieke invulling is in elke situatie weer anders. Cruciaal is de dynamische wisselwerking tussen ‘zoveel als nodig’ en ‘nooit minder dan noodzakelijk'. De professional zorgt er daarbij voor dat de cliënt zich geruggensteund voelt door diens oordeelloze bijstand en oprechte betrokkenheid.”

Er is dus niet slechts één manier om hulpverlening vanuit zelfregie vorm te geven. “Doe mij en iedereen een plezier en laat de keuze voor werken vanuit zelfregie het protocol zijn. Maar laat de precieze invulling aan de individuele cliënt en zijn hulpverlener over. Over de uitvoering kunnen en moeten we twisten. It takes two to tango! En wie er leidt, bespreken we wel als we de danspassen doornemen.”

 

Reacties

Yep! Deze visie geeft Burger Ruimte. Zelfregie en empowerment begint bij de mens. Het gaat m.i.over (werk)schepping vanuit de mens zelf in contact met de ander.

Ik ben het eens met de gedachtegang die staat beschreven. De grondhouding van hulpverleners is uiteraard heel belangrijk, maar wat clienten ook vaak helpt om weer zelfvertrouwen te krijgen is als zij zelf weer iets gedaan hebben wat zij lange tijd niet meer konden. In het 'hoe geef je vorm aan eigen kracht en zelfregie' is de actie en de succesvolle ervaring wezenlijk. Thuisbegeleiders zijn in hun hulpvelening expliciet gericht op de vertaling van 'praten over' naar 'het doen' in het dagelijks leven. Weer zelf in staat zijn om kinderen aan te spreken op hun gedrag, zonder ruzie te maken;weer zelf de straat op durven om boodschappen te doen; weer zelf een instantie durven bellen, geeft de client zelfvertrouwen en maakt hem krachtig en geeft weer regie. Daar gaat vaak oefenen aan vooraf. Thuisbegeleiders doen het daarom eerst vaak samen en stimuleren de client in het kleine stapjes naar zelfstandigheid en zelfredzaamheid. Hebben zij eenmaal de smaak van zelf doen te pakken dan gaat het vaak op meerdere terreinen beter met de client.

Mee eens. Het is echter heel moeilijk vertrouwen te hebben in de oplossing waar een patient mee komt. Zeker als het volgens jou niet de beste oplossing is. Daar komt bij dat het ook heel moeilijk is om heel anders in het gesprek te zitten. Je valt gemakkelijk terug op routines. Veranderen kost tijd.

Zelfregie is ook: de cliënt zèlf laten ontdekken, of en zo ja in hoeverre een door hem/haar gekozen oplossing niet de juiste of meest gewenste of soms zelfs een schijnoplossing blijkt te zijn.
V.w.b. de houding in het gesprek: de verandering begint met het bewustzijn. En als iets 'gemakkelijk' is, vormt het vaak geen uitdaging en/of had 'ie vast al eerder plaatsgevonden.

Reageer op dit artikel

1 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.