Zonder burgerkracht geen wijkteams

Gepubliceerd in de najaarseditie van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken
artikel - 27 september 2013
Afbeelding bij Zonder burgerkracht geen wijkteams

Sociale wijkteams lijken anno 2013 het wondermiddel waarnaar de oude verzorgingsstaat snakt. Elke zichzelf respecterende gemeente is er dan ook mee aan de slag. Maar werkt het ook? Nico de Boer en Jos van der Lans verkenden de zes belangrijkste problemen. Wijkteams vergen nieuwe vormen van institutionalisering en professionalisering. Maar vooral: ze moeten aansluiten bij het dagelijks leven, anders wordt het niks.

Wijkteams zijn een belofte. Op de oude manier gaat het niet meer. Er vallen te veel mensen buiten de boot, zeker als ze meer dan een probleem hebben, want met een stapeling van problemen kan de verzorgingsstaat het slechtst omgaan. Bovendien verspillen de oude instituties te veel energie, door te weinig een beroep te doen op de kracht van individuen en netwerken in een samenleving die steeds manser is. Zo goed als alle grote en middelgrote gemeenten zijn doende de drie grote decentralisaties (langdurige zorg, jeugdzorg en participatiewet) te laten ‘landen’ in een nieuwe institutionele logica waarin wijkteams het centrale element vormen. Interdisciplinair werkende professionals moeten als generalisten, mét burgers en hun sociale verbanden, problemen integraal aanpakken en daarmee onder meer het gebruik van de (dure) tweedelijns-voorzieningen reduceren. De kleinere gemeenten aarzelen nog, maar er is niet veel twijfel of zij ook mee moeten.

Met stip op 1: wijkteams zijn dé belofte van 2013. Maar dan wel een onzekere. Immers: het is niet bewezen dat wijkteams altijd effectief zijn. Onder grote budgettaire druk en zonder proef te draaien, moeten de wijkteams in één keer slagen. Zonder dat staan de drie grote decentralisaties eigenlijk op losse schroeven. Veel onzekerheid dus. Toch tasten we niet helemaal in het duister. Dat wordt duidelijk als we kijken naar de historische en maatschappelijke context. Wijkteams blijken dan nét een stapje verder te gaan in een richting die eerdere vernieuwers al hebben verkend. De arrangementen van de verzorgingsstaat mogen dan de afgelopen decennia steeds verder verkokerd en geprofessionaliseerd zijn geraakt – er waren ook altijd tegenkrachten. Wijkgericht samenwerken, bemoeizorg, eropaf, de Eigen Kracht-benadering, activering. Wijkteams sluiten aan op die vernieuwingen en ook bij de grote beleidstrends van de afgelopen decennia: decentralisatie (van Welzijnswet tot Wmo en verder), integrale financiering, liever aandacht voor outcome dan voor output.

Burgerkracht

Wat sociale wijkteams – als het goed is! – van die eerdere vernieuwingen onderscheidt, is dat ze daarnaast ook aansluiten bij de bredere maatschappelijke beweging van do it ourselves. We leven in een netwerksamenleving waarin manse burgers zelf het heft in handen nemen. Dat is te zien in de wereld van de energie (zonnepanelen, energiecollectieven), urban farming, thuisafgehaald.nl, enzovoort. Ook in zorg en welzijn zijn zulke initiatieven te vinden: van Zorgcoöperatie Hoogeloon en de Stadsdorpen tot buurtcentra en leeszalen in zelfbeheer.

Sociale wijkteams kunnen alleen een succes worden als ze optimaal bij die burgerkracht aansluiten. De institutionele logica van de verzorgingsstaat is flexibel en virulent genoeg om pogingen te ondernemen zich ook in de wijkteams te nestelen: oude wijn in nieuwe zakken zou het resultaat zijn, restauratie nog voor de omslag echt op dreef is gekomen. Die restauratie valt te voorkomen door een consequente perspectiefwisseling op het professionele en het institutionele vlak. Er is een schreeuwende behoefte aan een ‘open professionalisering’: niet langer vanuit disciplines werken, maar openstaan voor de buitenwereld, voor andere deskundigheden en voor de inbreng van burgers. Niet de cliënt en zijn systeem bij de interventie betrekken, maar net andersom: de interventie laten aansluiten bij wat de burger kan. Daarnaast is er behoefte aan een re-institutionalisering die niet meer uitgaat van aparte kokers (zoals welzijn, geestelijke gezondheidszorg, werk en inkomen, MEE) maar van organisatievormen die zich nestelen in gebieden. Niet het instellingsbelang staat voorop, maar de behoeften, problemen én krachten van burgers en hun netwerken.

Lees het volledige artikel in de download of bestel het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken. Het artikel is gebaseerd op de conclusies die De Boer en Van der Lans trekken in een essay dat ze in opdracht van de ministeries van VWS en BZK hebben geschreven. Dit essay – Burgerkracht in de wijk. Sociale wijkteams en de lokalisering van het sociale – is te bestellen bij Platform31

Meer weten over het Movisie-aanbod? Bekijk onze adviestrajecten en de website Sociaal werk in de wijk.

 

DownloadsTypeGrootte
TSV - zonder burgerkracht geen wijkteams pdf146.35 KB

Reacties

Reageer op dit artikel

2 + 9 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.