Zorg Beter met Vrijwilligers: wat is er bereikt?

artikel - 8 januari 2014
Afbeelding bij Zorg Beter met Vrijwilligers: wat is er bereikt?

Nu de tweede fase (2011-2013) van het project Zorg Beter met Vrijwilligers is afgerond, zetten projectleiders Cecil Scholten en Jolanda Elferink de belangrijkste opbrengsten op een rij. ‘Deelnemers zijn erin geslaagd om verbeteringen te implementeren, te verankeren en uit te rollen binnen de eigen organisaties.’

Vroeger waren vrijwilligers in zorg- en gehandicaptenorganisaties niet echt in beeld in de organisatie. Dat is echt veranderd door het verbetertraject, signaleert Cecil: ‘Vrijwilligers maken nu deel uit van het team. Hun plek is geborgd, in beleid en praktijk. Verder is de positie van de coördinator vrijwilligers naar een strategisch niveau getild. Een aantal coördinatoren volgde een training over onderhandelen. Hierdoor bleken zij beter in staat om het belang van het vrijwilligerswerk over het voetlicht te brengen, van de raad van bestuur tot aan de werkvloer. Voor het operationele niveau zijn bij de meeste organisaties aandachtsfunctionarissen aangesteld per afdeling, team of unit. Zij zijn verantwoordelijk voor de praktische begeleiding van vrijwilligers. De coördinator vrijwilliger overlegt regelmatig met de aandachtsfunctionarissen en ook met het management. Die splitsing, maar ook verbinding, tussen strategisch en operationeel niveau werkt goed.’

Wie doet wat?

Een ander resultaat is dat het lukte om binnen organisaties afspraken te maken over waar de grens ligt tussen vrijwilligerswerk en het werk van beroepskrachten, constateert Cecil. ‘Sommige zorgmedewerkers vrezen dat vrijwilligers hun werk 'afpakken'. Er zijn ook vragen rondom aansprakelijkheid. In het verbetertraject is duidelijk geworden dat wettelijk veel mag. Bovendien benadrukken we dat het niet de bedoeling is dat vrijwilligers reguliere zorgwerkzaamheden overnemen. Tegelijkertijd betekent het veel voor een cliënt als een vrijwilliger in bepaalde omstandigheden zorghandelingen mag uitvoeren, zoals hulp bij de toiletgang tijdens een uitstapje. Deelnemende organisaties gingen gaandeweg beseffen dat de crux is, dat je vrijwilligers goed toerust. Ze zijn er vervolgens in geslaagd om zelf, per organisatie, af te bakenen wie wat wanneer mag doen en hiervoor praktische handreikingen te maken.’

Samenwerking bevorderen

Om de samenwerking tussen vrijwilligers en beroepskrachten te bevorderen, werden er verschillende instrumenten ontwikkeld, zoals de Samenspel Vrijwilligersscan, films en fotostrips. In deze fotostrips zijn herkenbare ‘ongemakkelijke’ situaties in beeld gebracht. Bijvoorbeeld een vrijwilliger die zonder overleg zijn eigen gang gaat en de leuke klusjes voor zichzelf reserveert. ‘De strips zetten zo’n voorval met een knipoog neer, waardoor het makkelijker wordt om de situatie bespreekbaar te maken’, aldus Cecil.

Word samen het Team van de Toekomst!
Als zorgorganisatie biedt u graag goede zorg die aansluit bij de wensen van de cliënt en zijn netwerk. En dat lukt alleen als u goed samenwerkt met vrijwilligers, mantelzorgers en de cliënt zelf. Met dit Team van de Toekomst-traject zorgt u dat u als organisatie klaar bent voor die samenwerking. Lees er meer over.

Aansluiten bij diverse kwaliteiten

Tijdens het project bleek ook hoe essentieel het is dat je (potentiële) vrijwilligers aanspreekt op hun talenten. ‘Organisaties vragen zich af of ze op termijn nog voldoende vrijwilligers kunnen vinden en binden’, weet Jolanda. ‘Zij merken dat ze niet voor elke taak die ze willen uitbesteden zomaar “een blik vrijwilligers kunnen opentrekken”. Cecil geeft een voorbeeld:’ Als je aangeeft dat je op zoek bent naar mensen die mee willen draaien tijdens drukke uren bij het eten, krijg je niet altijd de respons waar je op hoopt. Zo’n oproep draait te veel om het belang van de organisatie. Mensen willen best vrijwilligerswerk doen, maar zij blijven langer gemotiveerd als het een beroep doet op hun kwaliteiten.’ Jolanda: ‘Enkele koploperorganisaties hebben zich ervoor ingezet om nieuwe groepen vrijwilligers aan te trekken, zoals mensen met een verstandelijke beperking, re-integranten, maatschappelijke stagiaires. Het bleek dat elk van deze groepen een eigen benadering vraagt. Deze diverse aanpakken hebben ze beschreven in tips en handreikingen.’

Inspelen op veranderingen

De zorg is steeds in beweging en daarmee ook het vrijwilligerswerk. Nieuwe ontwikkelingen als de opkomst van kleinschalig wonen, het niet meer verplicht stellen van maatschappelijke stages en het verdwijnen van verblijfszorg uit de lichtere zorgzwaartepakketten, beïnvloeden het aanbod en de taken van vrijwilligers. In het verbetertraject is geëxperimenteerd met nieuwe vormen van vrijwilligerswerk, zoals familieparticipatie en vrijwilligersverenigingen. ‘Dit brengt nieuwe vragen met zich mee’, zegt Cecil. ‘Kun je bijvoorbeeld de lokale biljartvereniging uitnodigen in je verzorgingshuis? Wat moet je regelen als je meer familie-inzet wilt? De koplopers merkten dat het vooral belangrijk is om goede afspraken te maken over wederzijdse verwachtingen en taken.’

Nieuwe wensen en werkterreinen

Ook nieuwe wensen van cliënten leiden tot ander soort vrijwilligerswerk, vertelt Jolanda. ‘Denk aan ouderen die hun levensverhaal willen laten optekenen of cliënten die een maatje zoeken. Het bleek bij dit soort initiatieven vooral cruciaal dat er een goede match tot stand kwam tussen vrijwilliger en cliënt.’ Ook in de toekomst zullen er, mede door de komst van de Wmo, nieuwe werkterreinen ontstaan, vermoedt Cecil. ‘Met Zorg Beter met Vrijwilligers hebben we een aantal uitgangspunten geformuleerd en geborgd, waarmee zorg- en gehandicaptenorganisaties voorlopig vooruit kunnen. In een nieuwe context blijft het immers essentieel dat je elkaar informeert en dat je voortdurend afstemt.’

Resultaten delen

Gedurende het verbetertraject waren er diverse intervisiemomenten op locatie bij de deelnemers. ‘Die bleken heel waardevol’, vertelt Jolanda. ‘Deelnemers leerden van elkaar en wisten elkaar daarna beter te vinden. Ze wisselden ook documenten uit, zoals beleidsnota’s.’ De producten die voortkomen uit het project, zijn gratis beschikbaar via www.zorgbetermetvrijwilligers.nl. Cecil: ‘Op de website staat veel praktisch materiaal, dat direct toepasbaar is. De site wordt dan ook steeds beter bezocht; een groeiende groep abonneert zich op ons eZine. We hopen dat steeds meer organisaties hun voordeel zullen doen met wat er in dit traject is ontwikkeld.’

Zorg Beter met Vrijwilligers werd van 2011 tot 2013 uitgevoerd door Vilans, Movisie en vijftien koploperorganisaties en werd gefinancierd door Fonds NutsOhra.

Reacties

Reageer op dit artikel

8 + 3 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.