Zorgcoöperaties: een burgerinitiatief in ontwikkeling

artikel - 19 mei 2015

Burgers regelen de lokale zorg en ondersteuning steeds meer zelf. Een vorm is de zorgcoöperatie: een lokaal netwerk van burgers die zelf de zorg organiseren. Ook professionele hulpverleners kunnen hier deel van uitmaken. Wat zijn werkzame en belemmerende factoren van zorgcoöperaties? Tranzo (Tilburg University) deed samen met Movisie onderzoek naar deze vorm van burgerinitiatief. Movisie zet de drie belangrijkste conclusies op een rij, aangevuld met commentaar van experts in het veld.

Een ervaren nood, gezamenlijke doelstelling en enthousiaste initiatiefnemers vormen de voorwaarden voor de start van een coöperatie. ‘Men komt met oplossingen voor het probleem zoals het opzetten van een boodschappenservice of met het organiseren van zorg aan huis. Doordat de oplossingen van het probleem steeds volwassener en concreter worden, wordt vaak besloten om een dergelijk initiatief in een juridische vorm te gieten en een stichting, vereniging of coöperatie op te richten. De zorgcoöperatie is ontstaan.’

1. Anders leren kijken naar zorg

In Nederland lijkt het doel van een zorgcoöperatie om ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen. De eerste studies tonen de voordelen van zorgverlening in de coöperatieve vorm. Voor de leden biedt de coöperatie flexibele, nabije en persoonlijke zorg. De zorgkosten lijken daardoor omlaag te kunnen gaan. Maar dat is niet alles.

'Zorgcoöperaties bieden ruimte voor zinvol vrijwilligerswerk'

Willem-Jan de Gast van Movisie: ‘Zorgcoöperaties bieden ruimte voor zinvol vrijwilligerswerk. En door de ledenstructuur hebben bewoners direct medezeggenschap over vorm en inhoud van hun zorg. Zo draagt het samen organiseren van de zorg bij aan het saamhorigheidsgevoel van buurt- of dorpsbewoners.’ De Gast vervolgt: ‘Het zou best kunnen dat het voor veel ouderen aantrekkelijk is om te wonen in een gemeente waar een zorgcoöperatie actief is. En dat is weer goed voor de lokale middenstand. Zorgcoöperaties kunnen zo op meerdere vlakken waarde creëren: betere en goedkopere zorg, meer sociale samenhang en een aantrekkelijke woonomgeving.’

2. Nogal wat belemmerende factoren

  • Zorgvragers lopen allereerst aan tegen de hoeveelheid papierwerk. Daarnaast blijven huisarten en ziekenhuizen vaak doorverwijzen naar de voor hun bekende (thuis)zorgorganisaties in plaats van naar de zorgcoöperatie.
  • Betaalde zorgverleners zien het niet kunnen krijgen van vaste uren als knelpunt. Het wordt daardoor moeilijk om als kostwinner te fungeren. Ook blijkt de grens tussen werk en privé niet altijd helder: je werkt immers in eigen buurt of dorp en je hebt een grote mate van zelfstandigheid. Zorgverleners zijn daardoor thuis nog weleens met de situatie van de zorgvrager bezig of worden door hen opgebeld na werktijd.
  • Voor initiatiefnemers werkt de hoeveelheid aan regelgeving belemmerend. Daarnaast worden factoren als het niet meewerken van andere (reguliere) instellingen en het niet faciliteren door de gemeente als belemmerend gezien.

3. Eerder om tafel met bewoners

Dat gemeenten een belemmerende factor kunnen zijn werd Ad Pijnenborg ook duidelijk. Hij is betrokken bij zorgcoöperatie Hoogeloon. ‘Ik heb meegemaakt dat burgers met ideeën komen waarvoor ze al draagvlak hebben. De gemeente reageert vervolgens demotiverend. Zo worden ontwikkelingen van burgerinitiatieven in de kiem gesmoord.’ Volgens Pijnenborg is dat echt een probleem. Volgens hem gaan gemeenten eerder met professionals, zorgaanbieders en woningcorporaties om tafel dan met burgers. Pijnenborg vertelt:

‘Ik maakte deze week mee dat een gemeente met de zorgaanbieders en de woningcorporatie een plan gemaakt hebben om dit aan de burgers voor te leggen. Met al voorgekookte projecten. Zo gaat de burger dus niet doen wat de gemeente wil bereiken’.

Niet alle gemeenten smoren een burgerinitiatief in de kiem. Sommige gemeenten zijn positief en benieuwd naar wat een zorgcoöperatie voor een gemeente kan betekenen. Tranzo onderzocht in het kader van het onderzoek een zorgcoöperatie waarbij de gemeente het voorstel deed om samen te gaan werken.

Movisie organiseert samen met Social Enterprise NL op 17 september het Gemeentecongres: De Waarde van Sociale Ondernemingen. Wilt u weten hoe gemeenten niet alleen drempels kunnen wegnemen maar zorgcoöperaties en andere sociale ondernemingen juist kunnen stimuleren en ondersteunen? Meld u hier aan om als eerste op de hoogte gesteld te worden van programma-updates.

Tot nu toe een onontgonnen terrein

Zorgcoöperaties passen in een tijd van een terugtredende overheid die een beroep doet op burgerkracht. Ze zijn een voorbeeld van zelfsturing, gestoeld op het principe van ‘met elkaar, voor elkaar’. Er is binnen Nederland nog weinig onderzoek gedaan naar het fenomeen zorgcoöperatie. De eerste onderzoeken zijn kleinschalig en beschrijvend. Het onderzoek van Tranzo in samenwerking met Movisie geeft een eerste wetenschappelijk inzicht in de factoren die een rol spelen bij de oprichting en voortzetting van zorgcoöperaties vanuit het perspectief van zowel zorgontvangers, zorgverleners als initiatiefnemers.

Download hier het hele onderzoeksrapport van Tranzo. Wilt u alleen het literatuuronderzoek van Movisie lezen? Die vindt u onder Movisie publicaties.

Reacties

Hoogeloon heeft veel gerealiseerd in de 10 jaar dat ze bestaat. Maar er is nu snelheid geboden bij het ontwikkelen van effectieve burgerinitiatieven. Daar hebben we geen 10 jaar de tijd voor. Actuele en recentere voorbeelden zijn nodig om mensen te motiveren deze koe bij de horens te vatten.

In het artikel over het onderzoek naar zorgcooperaties van Movisie c.a. staat een aankondiging van een congres op 17 september 2015 met een link om je daarvoor in te schrijven. Als je de link gebruikt kom je op een inschrijfformulier waar staat dat dit congres op 10 september plaatsvindt. Welke datum is het nu?

Beste Jozef,

Bedankt voor uw bericht. In het inschrijfformulier staat een foutje. Het moet 17 september 2015 zijn. Deze datum kunt u dus aanhouden. Het formulier zal worden aangepast.

Met vriendelijke groet,
Webredactie Movisie.

Reageer op dit artikel

2 + 2 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.