Niet meer door het lint

esi - 16 april 2015

Tijdens groepssessies van deze methode leren geweldplegers om hun gedrag te veranderen. Ze krijgen handvatten om met moeilijke situaties om te gaan en vergaren inzicht in het ontstaan van (partner)geweld en hoe ze dit kunnen voorkomen.

De effectiviteit van Niet meer door het lint is onderzocht in een tweetal pilotonderzoeken met voor- en nameting. De resultaten laten bij de cliënten een daling in het algemene klachtenniveau zien, een significante afname van vijandigheid en een verandering in copingstijl. Deze resultaten hebben geleid tot de opzet van een uitgebreid effectonderzoek, dat momenteel wordt uitgevoerd. 

Doel

Het verminderen van agressief gedrag en het versterken van het probleemoplossend vermogen.

Doelgroep

Mannen met agressieproblemen.
De doelgroep kan tevens bestaan uit vrouwen met agressieproblematiek.

Aanpak

Niet meer door het lint is een cognitief-gedragstherapeutische groepstherapie. Geweldplegers leren hun gedrag te veranderen, krijgen handvatten om met moeilijke situaties om te gaan en vergaren inzicht in het ontstaan van (partner)geweld en hoe ze dit kunnen voorkomen.
Het behandelprogramma bevat standaard een groepsbehandeling voor mannen met daarnaast relatiegesprekken, zo nodig aangevuld met extra behandelmodules. De groepsbehandeling Niet meer door het lint hanteert een carrouselmodel, er is eens per vier maanden een in- en uitstroommoment. De groepssessies vinden wekelijks plaats en bestaan uit twee onderdelen van elk een uur. Het behandelprotocol beslaat 18 sessies, cliënten beschikken over een werkboek en krijgen wekelijks huiswerkopdrachten.

Uitvoerende organisaties

Niet meer door het lint wordt toegepast in de reguliere geestelijke gezondheidszorg (GGZ WNB, GGZBreburg, GGzE), in de dienstverlening aan mensen met een verstandelijke beperking (Amarant) en binnen een penitentiaire instelling (PI Breda). SOM Amsterdam (maatschappelijke dienstverlening) werkt ook met de interventie.

Ontwikkelaar

Geestelijke Gezondheidszorg Westelijk Noord-Brabant
Postbus 371
4600 AJ Bergen op Zoom
www.nietmeerdoorhetlint.nl
Linkedin groep ‘Niet meer door het lint’
0164 289 100 

Contactpersoon
Arno van Dam
a.vandam@ggzwnb.nl
0164 289 497

Onderzoek

De effectiviteit van de interventie Niet meer door het lint is onderzocht in een tweetal pilotonderzoeken met voor- en nameting (Ter Berg, 2006; Serie, Van Tilburg, Van Dam & De Ruiter, 2014). De resultaten laten bij de cliënten een daling in het algemene klachtenniveau zien, een significante afname van hostiliteit (vijandigheid) en een verandering in coping stijl. Deze resultaten hebben geleid tot de opzet van een uitgebreid effectonderzoek waarbij het effect van de interventie in samenhang met patiëntkenmerken, psychobiologische factoren en therapie-integriteit wordt geëvalueerd. Dit onderzoek wordt momenteel in samenwerking met de Universiteit Maastricht uitgevoerd.

Samenvatting werkzame elementen

  • Een uitgebreide assessment aan de hand van een intake en de afname van gevalideerde vragenlijsten. Hier wordt het type dader in kaart gebracht, de mate en ernst van het geweld, de motivatie voor deelname en co-morbiditeit en/of psychosociale problematiek.
  • Het carrouselmodel biedt binnen het groepsproces mogelijkheden om maatwerk te leveren en de duur van de behandeling aan de individuele cliënt aan te passen. Op indicatie kunnen aanvullende behandelmodules worden toegevoegd.
  • Cognitieve gedragstherapie (CBT) en vaardigheidstraining.
  • Een sessie psychomotore therapie (PMT) draagt bij aan het aanleren van vaardigheden en vergroot de groepscohesie.
  • Huiswerkopdrachten uit het werkboek worden aangepast aan de fase van motivatie voor gedragsverandering waarin cliënten zich bevinden.
  • Door de groepstherapie voelen cliënten zich door elkaar gesteund en ervaren ze (h)erkenning bij de andere groepsleden.
  • Terugvalpreventie.
  • Begeleiding door zowel een mannelijke als een vrouwelijke hulpverlener, die elk een aanvullende (voorbeeld)functie voor de groep vervullen.
  • Het werken in sekse-homogene groepen waardoor er gemakkelijker en vrijer wordt gepraat over problemen met de andere sekse en de herkenbaarheid op verschillende thema’s groter is.


Beoordeling

De interventie Niet meer door het lint is in april 2015 erkend als Goed Onderbouwd door de erkenningscommissie Maatschappelijke ondersteuning, participatie en veiligheid.

De erkenningscommissie vindt dat de interventie zeer degelijk onderbouwd is en helder en uitvoerig is beschreven. Ook het toegankelijke en uitgebreide materiaal wordt als sterk punt genoemd.


Praktijkvoorbeeld

Dit praktijkvoorbeeld is gebaseerd op een uitgebreide gevalsbeschrijving (Van Dam & Van Tilburg, 2007), die voor deze interventiebeschrijving is gecomprimeerd.

Ab
Aanmelding
Ab is een man van 52 jaar. Hij is bijna 25 jaar getrouwd met Gerda en heeft een thuiswonende zoon van 23 jaar en een thuiswonende dochter van 19 jaar. Hij werkt al bijna 30 jaar als magazijnmedewerker bij een middelgroot bedrijf. Ab wordt op eigen verzoek door de huisarts aangemeld. De laatste maanden heeft hij last van woedeaanvallen. Hij is niet bekend met woede-uitbarstingen of agressief gedrag, maar de laatste maanden reageert hij heftig op meningsverschillen en dingen die tegenzitten. Hij heeft het gevoel dat het hem overkomt en dat hij er niets aan kan doen. Hij heeft diverse keren meubels in huis kapot geslagen, de hond heeft schoppen van hem gekregen en de laatste keer heeft hij voor het eerst in zijn leven zijn vrouw geslagen. Zijn vrouw was gewond, is het huis uit gevlucht en de buren hebben de politie gebeld. Voor Ab is deze laatste uitbarsting reden geweest om hulp te gaan zoeken.

Intake
Uit de intakegegevens blijkt dat Ab is opgegroeid in een harmonieus arbeidersgezin waar weinig problemen waren. Zijn huwelijk omschrijft hij als goed. Er zijn nooit problemen geweest en hij begrijpt dan ook niet waar zijn uitbarstingen vandaan komen. Volgens Ab liggen de problemen misschien meer op zijn werk. De werkdruk is enorm toegenomen, hij heeft een nieuwe chef die hem in zijn ogen onrechtvaardig behandelt en er zijn af en toe ook spanningen onder de collega’s waar door de nieuwe chef weinig mee gedaan wordt. De intaker stelt Ab voor hem te verwijzen naar het behandelprogramma voor agressieproblematiek.

Kennismakingsgesprek
Na uitleg over de bedoeling van het kennismakingsgesprek en de behandeling wordt aan het echtpaar gevraagd om te vertellen op welke momenten er agressieproblemen zijn, wat er dan precies gebeurt en waarom ze vinden dat er iets aan gedaan moet worden. Door te vragen naar de gebeurtenissen die aan de uitbarstingen voorafgingen, wordt een begin gemaakt met het denken in termen van een agressieketen. Dit is een voorwaarde om de time-outprocedure te introduceren. Tijdens het kennismakingsgesprek wordt de time-outprocedure en hoe deze toe te passen tot in detail met Ab en Gerda besproken.
De gegevens uit het intakegesprek en het kennismakingsgesprek worden gecombineerd met de gegevens uit de door Ab ingevulde vragenlijsten en worden aan het einde van het gesprek met Ab en Gerda besproken. Ab heeft een vermijdende stijl van communiceren. Vermoedelijk loopt daardoor de frustratie hoog op en ontlaadt deze zich in een agressieve uitbarsting. Dat betekent voor de groepsbehandeling dat er bij Ab vooral aandacht besteed zal moeten worden aan het adequaat leren uiten van emoties. In de relatiegesprekken zal dit thema ook verder besproken worden en zal er ook geoefend worden met communicatievaardigheden.

Groepsbehandeling
 

Sessie 1 - 5
Ab komt samen met drie andere nieuwe groepsleden in een groep die nu uit negen mannen bestaat. De eerste bijeenkomsten is Ab stil en afwachtend. Hij voert verschillende opdrachten uit. Zo beschrijft hij naast het agressieve gedrag zelf welke situatie, gevoelens en gedachten daaraan voorafgingen en wat de consequenties van het agressieve gedrag waren. Uit de registratieopdrachten blijkt dat hij moeite heeft met het herkennen van emoties en gebeurtenissen die aan een uitbarsting voorafgaan.
Ab leert zijn eigen emoties te differentiëren en te benoemen en ook de emoties bij anderen beter te herkennen. Doel is dat Ab in andere situaties eerder kan herkennen dat zich mogelijk agressie aan het opbouwen is. Hij (h)erkent dat de uitbarsting een langere aanloop had dan hij aanvankelijk dacht.


Sessies 5 - 10
Ab is in de groep actiever geworden. Hij heeft meer aansluiting bij de andere groepsleden en herkent nu meer de overeenkomsten. Als de spanning thuis hoog oploopt, neemt hij nu een time-out door te gaan fietsen of door zich terug te trekken in de schuur. Ab oefent zijn sociale vaardigheden in de groep (met rollenspellen) en in de praktijk.


Sessie 10 - 20
Ab voelt zich steeds meer thuis in de groep. Hij doet actief mee aan discussies en is behulpzaam tegenover andere groepsleden. Er zijn minder incidenten van agressieve aard en hij ontwikkelt meer vaardigheden. In zijn relatie met Gerda lukt het om aan beider behoeften tegemoet te komen. Ook op het werk stelt Ab zich assertiever op. Hij zoekt wat meer aansluiting bij gelijk denkende collega’s en weet ook aan zijn leidinggevende zijn boodschap beter over te brengen. Soms spelen disfunctionele cognities een rol bij het zichzelf overbelasten, zoals de gedachte dat zijn hulp voor anderen onmisbaar is of dat weigering van zijn hulp aan anderen het einde van hun vriendschappelijke betrekkingen zal betekenen. Deze cognities worden tijdens de sessies behandeld.
 

Sessie 20 - 30
Het doel van de laatste fase is consolidatie van de behaalde resultaten. Er zijn geen incidenten meer van agressieve aard. Ab ervaart zichzelf nu als iemand die controle heeft over zijn handelen en zijn situatie kan beïnvloeden. In de groep stelt hij zich steeds meer op als co-therapeut. Hij helpt de andere groepsleden, zeker de nieuwkomers, met het verkrijgen van meer inzicht in hun agressieketen en door hen te steunen bij het aanleren van alternatief gedrag. Dit vergroot zijn gevoel van eigenwaarde. Omdat Ab er nog niet op vertrouwt dat het goed blijft gaan, wil hij nog een ronde van drie maanden in de groep blijven. Aan het eind van deze drie maanden, die zonder incidenten verlopen, heeft Ab er vertrouwen in dat hij niet meer zal terugvallen in agressief gedrag.

Afsluiting
In het evaluatiegesprek geeft Gerda te kennen dat zij ook vindt dat het een stuk beter gaat. Het is al maanden niet meer tot een uitbarsting gekomen en het is ook steeds minder nodig om een time-out te nemen. De vragenlijsten die Ab de laatste keer heeft ingevuld, laten ook een forse afname zien van de klachten.

Bekijk de video

Downloads
Methodebeschrijving_Niet_meer_door_het_lint_6