Je Lijf, je Lief!

Lesprogramma voor het praktijkonderwijs over wensen en grenzen in relaties en seks

3 oktober 2015

‘Je Lijf, je Lief!’ is een lesprogramma met als doel relationeel en seksueel gezond gedrag te bevorderen bij leerlingen in het praktijkonderwijs. Doel is hen te ondersteunen in het beter herkennen en respecteren van de eigen wensen en grenzen en die van anderen op het gebied van relaties en seks.

Download de volledige methodebeschrijving

Methodebeschrijving-je-lijf-je-lief.pdf 596.32 KB

Het lesprogramma bestaat uit vijf lessen waarin telkens een thema rondom seksualiteit, wensen en grenzen aan de orde komt. De thema’s zijn: eigen wensen herkennen en aangeven; eigen grenzen herkennen en aangeven; wensen en grenzen herkennen bij de ander; grenzen van de ander respecteren en groepsdruk.

Thumbnail

Het lesprogramma is ontwikkeld door de GGD Amsterdam en Movisie. In eerder evaluatieonderzoek gaven leerlingen en docenten aan enthousiast te zijn over het beeldmateriaal en de werkvormen. Leerlingen vinden het vooral belangrijk dat ze geleerd hebben om grenzen aan te geven en dat ze zich beter kunnen inleven in de ander.

Doel

Het doel van het lesprogramma is jongeren in het praktijkonderwijs beter in staat stellen de eigen wensen en grenzen te herkennen. En duidelijk te maken aan anderen én tevens de wensen en grenzen van anderen op het gebied van relaties en seksualiteit te herkennen en te respecteren. Zodat zij uiteindelijk minder vaak seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaken of uitoefenen.

Doelgroep

Je Lijf, je Lief! is bedoeld voor moeilijk lerende jongeren en jongeren met een lichte verstandelijke beperking (IQ tussen 55 en 80) uit het eerste en tweede jaar van het praktijkonderwijs, in de leeftijd van 12 tot en met 14 jaar.

Aanpak

Het lesprogramma Je Lijf, je Lief! behandelt in vijf opeenvolgende lessen de volgende thema’s.

  1. Eigen wensen herkennen en aangeven.
    Jongeren worden zich bewust van hun eigen wensen op het gebied van relaties en seksualiteit en oefenen met eigen wensen duidelijk maken aan anderen.
  2. Eigen grenzen herkennen en aangeven.
    Deze les gaat over grenzen op het gebied van seks en relaties. Hoe kun je zien wat iemands grens is? En hoe kun je zelf een grens aangeven?
  3. Wensen en Grenzen herkennen bij de ander
    Tijdens deze les denken de jongeren na over de wensen en grenzen van een ander. Ook leren jongeren de lichaamstaal van andere jongeren in te schatten en dat iemand grenzen verbaal en non-verbaal kan aangeven.
  4. Grenzen van de ander respecteren
    In deze les oefenen jongeren op welke manier je de grenzen van anderen kunt respecteren.
  5. Groepsdruk
    Centraal in deze les staat dat jongeren groepsdruk beter leren weerstaan.

De bijbehorende docentenhandleiding geeft docenten structuur en ondersteuning bij de uitvoering van het lesprogramma.

Samenvatting werkzame elementen

  • De interventie sluit goed aan bij de doelgroep, door het gebruik van beeldmateriaal, actieve en interactieve werkvormen, eenvoudige taal en herhaling van thema’s.
  • De interventie richt zich op belangrijke veranderbare factoren die volgens het ASE-model de intentie beïnvloeden om bepaald gedrag uit te voeren In dit geval: het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Daarbij worden methodieken gebruikt die vanuit literatuur, theorie en praktijkervaringen gekozen zijn.
  • Het lesprogramma hanteert een positieve insteek, die seksualiteit niet problematiseert maar de prettige kanten ervan benadrukt, met aandacht voor eigen wensen, gevoelens en verlangens.
  • Er is bij de ontwikkeling van het lesprogramma aandacht geweest voor een goede aansluiting bij de culturele diversiteit van de doelgroep, bijvoorbeeld door jongeren van diverse achtergronden aan het woord te laten in foto’s, biografieën en dvd-fragmenten. Het materiaal is uitgebreid gepretest bij leerlingen in het Amsterdamse praktijkonderwijs, een groep die etnisch divers is.
  • Er is gekozen voor de school als setting, omdat dit een goede plek is om jongeren te bereiken en voor de doelgroep de belangrijkste informatiebron is als het gaat om seksualiteit. De interventie is uitvoerbaar op praktijkscholen, door mentoren of docenten Gezondheidszorg en Welzijn en is te integreren in bestaande lessenseries, bijvoorbeeld lessen sociale vaardigheden.

Uitvoerende organisaties

Je Lijf, je Lief! wordt uitgevoerd door mentoren of docenten Gezondheidszorg en Welzijn op praktijkscholen in het eerste of tweede leerjaar. Een docententraining bereidt docenten goed voor op het geven van de lessen. Diverse GGD-en in het land verzorgen deze docententrainingen. Heb je interesse in een docententraining, neem contact op met de GGD in uw omgeving.

GGD-en die de docententraining aanbieden

Heb je interesse om als GGD de docententraining te verzorgen en wil je een groep medewerkers via een maatwerk Train-de-trainer daartoe opleiden? Stuur een mail aan het trainingsbureau van Movisie.

Toegang tot materialen

Het materiaal voor docenten en trainers van ‘Je Lijf, je Lief!’ is te vinden binnen de leeromgeving van de Movisie academie. Om toegang te krijgen tot deze academie moet je je eerst aanmelden. Dat is eenmalig en heel eenvoudig: je maakt een account en hebt daarna direct toegang tot de leeromgeving. Je e-mailadres is ook je gebruikersnaam.

Movisie academie

Onderzoek

In 2009 is Je lijf, je Lief! getest (pretest) door middel van acht klassenobservaties, twee interviews met docenten en drie vragenlijsten ingevuld door docenten. Hieruit blijkt onder meer dat leerlingen overwegend enthousiast reageren op het lesprogramma. Daarnaast spreekt het gebruikte audiovisuele materiaal aan en komt de boodschap van de strips duidelijk over (Storms & Vincent, 2009). Ook docenten laten zich positief uit over het lesmateriaal en zijn erg enthousiast over de variatie in werkvormen. Op basis van de bevindingen van docenten en de klassenobservaties kwam naar voren dat bepaalde werkvormen en dvd-fragmenten aangepast moesten worden om aansluiting bij de doelgroep te optimaliseren.

In 2012 is er implementatieonderzoek verricht waaruit knelpunten en achterliggende redenen van stagnatie bij implementatie naar voren zijn gekomen. Dit onderzoek laat zien dat in het bijzonder de betrokkenheid van het management bij implementatie en het aandacht besteden aan weerstanden en angsten van docenten belangrijke factoren zijn voor succesvolle implementatie van Je Lijf, je Lief!. Op basis van dit onderzoek zijn de strategieën en voorwaarden voor implementatie aangepast (Onderwater, 2012).

In 2014 is onderzocht in hoeverre leerlingen zelf vinden dat de beoogde leerdoelen van het lesprogramma zijn behaald. Dit is gebeurd door middel van vragenlijsten en een-op-een interviews met leerlingen. Het onderzoek laat zien dat leerlingen overwegend noemen dat grenzen aangeven het belangrijkste is wat ze geleerd hebben, een aantal geeft aan dat ze zich na het volgen van de lessen  beter kunnen voorstellen hoe het moet zijn als een grens overschreden wordt. Ze kunnen zich beter inleven in het gevoel van de ander. Daarnaast noemen leerlingen dat het niet verstandig is om je te laten pushen door je vrienden als het gaat om relaties en seksualiteit. Deze evaluatie heeft naast zicht op werkzame elementen ook inzicht gegeven in verbeterpunten (Ausema, 2014).

Goed Onderbouwd

Je Lijf, je Lief! is in oktober 2015 erkend als Goed Onderbouwd door de erkenningscommissie Maatschappelijke ondersteuning, participatie en veiligheid. Het is een concrete, compacte en overzichtelijke interventie met goede onderbouwing uit de literatuur. De training, handleiding en materialen dragen bij aan een goede uitvoering. Daarnaast zijn de uitkomsten van evaluaties benut om het gebruik te optimaliseren.

In 2016 is het lesprogramma verder onderbouwd en aangepast op basis van nieuwe inzichten. De derde versie van de methodebeschrijving die u hier kunt inkijken, is in 2016 en 2017 uitgetest en geëvalueerd door Rutgers. N.a.v. deze resultaten is het lesprogramma verder aangepast. De nieuwste materialen zijn in 2018 ontwikkeld.

Inkijkexemplaar

Blader door 'Je Lijf, je Lief! Lesprogramma voor het praktijkonderwijs over wensen en grenzen in relaties en seks'.

De onderbouwing, doorontwikkeling en evaluatie is tot stand gekomen met subsidie van ZonMw. Samenwerkingspartners in dit project zijn Movisie, GGD Amsterdam en Rutgers.

Ontwikkelaar
Movisie
Kristin Janssens
030 789 22 29

GGD Amsterdam
Emma de Goeje
egz@ggd.amsterdam.nl