Kennisexpeditie versterken sociale basis | Zicht op wat telt
Halte 4 van de kennisexpeditie
Het versterken van de sociale basis is een grote opgave en is vaak te complex voor één partij. Of het nu gaat om gezondheid, leefbaarheid of armoede: pas in een netwerk kun je samen echt stappen zetten. Lees en bekijk hier mee over wat je kunt doen om een netwerk op te zetten en de samenwerking levendig te houden.
Het versterken van de sociale basis is een doel op zich.
a. Ja, want deze kennisexpeditie gaat toch over het versterken van de sociale basis?
b. Ja, want het versterken van de sociale basis is een van de speerpunten in ons beleid voor het sociaal domein.
c. Nee, want de sociale basis is een middel om het welzijn van mensen te verbeteren.
d. Nee, want de sociale basis is er toch al? Daar hoeven wij als gemeente niks meer aan te doen.
Lees meer Lees minder
Het juiste antwoord is antwoord c. Als gemeente heb je een belangrijke rol in het versterken van de sociale basis. Het is echter geen doel op zich. Je wilt dat mensen elkaar ontmoeten en het gevoel hebben erbij te horen. Dat verbetert het welzijn van mensen. Een sterke sociale basis helpt daarin.
Door je ambities goed te formuleren wordt duidelijker waar je als gemeente aan wilt werken en kun je daar samen met inwoners en maatschappelijke partners een plan voor maken. En daar kun je outcome gericht werken bij gebruiken. In de video vertelt Annette van den Bosch je aan de hand van het kwaliteitskompas hoe jij aan de slag kan gaan met outcome gericht werken.
Over de kennisexpeditie
Deze halte is onderdeel van de Kennisexpeditie versterken sociale basis. De pagina bestaat uit meerdere hoofdstukken. Je kunt alle hoofdstukken bekijken, maar ook kiezen voor losse onderdelen. Zo bepaal je zelf welke onderwerpen voor jou belangrijk zijn om je verder in te verdiepen. Elk hoofdstuk bevat theorie, soms een praktijkvoorbeeld en opdrachten. Deze opdrachten herken je aan een icoon.
👤 Wil je individueel aan de slag met het onderwerp? Gebruik dan de theorie, de praktijkvoorbeelden en de opdrachten die je alleen kunt doen. Zo vergroot je stap voor stap je kennis.
👥 Wil je daarnaast concreet werken aan het verbeteren van een bestaande samenwerking? Gebruik dan de opdrachten met het bijbehorende icoon. Deze helpen je om samen verder te komen.
Hoofdstukken
Klik op een hoofdstuk om direct de bijbehorende informatie en opdrachten te zien.
- Wat is outcomegericht werken?
- De zes stappen van het Kwaliteitskompas
- Monitoring en ambities
- Maatschappelijk resultaat
- Activiteiten en aanpak
- Bepalen van de outcome
- Input en kwaliteit
- Verbetercyclus
Wat is outcomegericht werken?
Hoe weet je of je samen op de goede weg bent? Hoe wordt duidelijk of inwoners een steunend netwerk hebben, meer zingeving ervaren of beter kunnen rondkomen? Dat wordt zichtbaar door niet alleen te kijken naar het proces en de output, maar vooral naar de outcome. Outcome gaat over wat je wilt bereiken voor en met inwoners. Zo wordt duidelijk of een aanpak werkt of niet. Bij outcomegericht werken staan een aantal uitgangspunten centraal.
- Wat je voor en met inwoners wilt bereiken is leidend
- Beleid en uitvoering sluiten beter op elkaar aan
- De gemeente werkt samen met maatschappelijke partners en inwoners
- Leren en verbeteren staan centraal
Een hulpmiddel hierbij is het Kwaliteitskompas. Het Kwaliteitskompas helpt om het proces te structureren en om samen te zien waar je staat. Het bestaat uit zes stappen en heeft twee delen. Het bovenste deel gaat over het beleidsproces en het onderste deel over de uitvoering. Samen werken met het Kwaliteitskompas vraagt tijd en aandacht. Het formuleren van goede maatschappelijke resultaten, indicatoren en een veranderverhaal is niet eenvoudig. Een externe facilitator met ervaring in outcomegericht werken en het Kwaliteitskompas kan hierbij ondersteunen.
Een kijkje in de keuken bij...
Welzijnsorganisatie Netwerk uit Hoorn wilde stoppen met het tellen van alleen het aantal activiteiten. De organisatie wilde laten zien wat de waarde van het werk is. Wat levert een activiteit inwoners nu echt op? Met behulp van het Kwaliteitskompas zijn zij aan de slag gegaan en hebben zij outcomegerichte afspraken gemaakt. In een interview met Movisie vertellen zij hoe zij dit hebben aangepakt.
De zes stappen van het Kwaliteitskompas
Monitoring en ambities
De eerste stap is Monitoring en ambities. Hierbij staat de vraag centraal: wat weten we over wat er leeft en speelt in de lokale samenleving als het gaat om de sociale basis? Je kijkt naar beschikbare data en gaat in gesprek met sociaal professionals over wat zij zien in buurten en wijken. Ook het perspectief van inwoners is belangrijk. Wat ervaren zij in hun dagelijks leven?
Aan de slag
Er zijn verschillende websites met cijfers over jouw gemeente en de situatie van inwoners. Hieronder staat een overzicht van landelijke websites met relevante data:
- https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/armoede-en-schulden
- https://www.vzinfo.nl/
- https://staat-van-de-jeugd.nl/
- https://basisvaardighedeninzicht.nl/
- https://www.regiobeeld.nl/
👤 Bekijk een aantal van deze websites en sta stil bij de volgende vragen:
- Welke indicatoren zijn interessant voor het vraagstuk waar je aan werkt?
- Wat zeggen deze cijfers over hoe het gaat met inwoners?
Bekijk daarna de beleidsvisie van de gemeente.
- Sluiten de cijfers en inzichten aan bij deze visie?
Naast cijfers is het belangrijk om te weten hoe inwoners hun wijk en leven ervaren. Organiseer een bijeenkomst met buurtbewoners uit één wijk. Gebruik de wijkwaardenkaart om het gesprek te voeren. Vergelijk de uitkomsten met de cijfers. Welk beeld ontstaat?
Maatschappelijk resultaat
In stap 2 worden de ambities vertaald naar maatschappelijke resultaten. Een helpende vraag hierbij is: 'Over vier of zes jaar willen we dat…' Bijvoorbeeld: inwoners ontmoeten elkaar in de buurt en inwoners kunnen naar behoefte meedoen. Daarna worden indicatoren gekozen om de ontwikkeling te volgen, zoals:
- Aantal contacten dat inwoners in de buurt hebben
- Aantal toegankelijke voorzieningen
- Inwoners ervaren geen drempels om mee te doen
- Ervaren eenzaamheid
Door deze indicatoren te gebruiken, wordt duidelijker welke richting wordt gekozen en welke aanpak daarbij past. Tot en met deze stap heeft de gemeente de regie, in samenwerking met maatschappelijke partners.
Aan de slag
👤 Wat is de ambitie van de gemeente bij het vraagstuk waar je aan werkt? Vertaal deze ambitie naar een aantal maatschappelijke resultaten. Gebruik hiervoor het werkblad Veranderverhaal. Formuleer maatschappelijke resultaten altijd vanuit het perspectief van inwoners. Dit kan individueel, samen met een collega of met een medewerker van een maatschappelijke partner, zoals een welzijnsorganisatie of opbouwwerker.
Activiteiten en aanpak
Stap 3 gaat over de activiteiten en aanpak. Dit is de uitvoeringsfase. In deze stap hebben uitvoerende partijen een belangrijke rol. Zij hebben kennis van wat werkt in de praktijk. De gemeente faciliteert het proces en brengt partijen bij elkaar. Denk aan professionals zoals sociaal werkers, jongerenwerkers, wijkagenten en onderwijzers. Ook vrijwilligersorganisaties, bewonersinitiatieven en actieve bewoners zijn onmisbaar. Vaak is een combinatie van activiteiten en aanpakken nodig voor verschillende doelgroepen om het maatschappelijk resultaat te behalen.
Aan de slag
👤 Gebruik het werkblad Veranderverhaal om te beschrijven welke activiteiten en aanpakken bijdragen aan het maatschappelijke resultaat. Een als-dan-redenering helpt hierbij. Als deze activiteiten worden ingezet, dan wordt dit resultaat voor en met inwoners verwacht.
Bepalen van de outcome
Voordat stap 5 aan bod komt, wordt eerst gekeken naar stap 4: het formuleren van de outcome. Outcome gaat over wat deelnemers aan activiteiten ervaren of bereiken. Voorbeelden zijn:
- Deelnemers aan het buurtdiner hebben nieuwe mensen leren kennen
- Deelnemers ervaren geen drempels om mee te doen aan buurtactiviteiten
Outcome gaat over tellen en vertellen. Vaak wordt gekeken naar doelrealisatie, bereik en ervaring. Hoe beter de outcome, hoe groter de kans dat het maatschappelijke resultaat wordt gehaald. Door samen te evalueren ontstaat ruimte om te leren en de kwaliteit te verbeteren.
Verdiepende kennis: opstellen veranderverhaal
Vrijwilligersorganisaties en bewonersinitiatieven spelen een belangrijke rol in ontmoeting en meedoen. In de publicatie Effecten zichtbaar maken vind je verschillende outcometools en krijg je hulp bij het opstellen van een veranderverhaal.
Een kijkje in de keuken bij...
In Nieuwegein wordt binnen het project Beter Buurten gewerkt aan sociale cohesie. Bewonersinitiatieven spelen daarbij een grote rol. De gemeente wilde weten wat deze initiatieven opleveren en ontwikkelde een eenvoudig meetinstrument.
Bekijk de inspiratievideo samen met collega’s en bespreek:
- Zijn bewonersinitiatieven goed in beeld?
- Hoe dragen zij bij aan gemeentelijke ambities?
- Hoe kunnen de effecten zichtbaar worden gemaakt?
Aan de slag
👤 Gebruik het werkblad Veranderverhaal om meetbare effecten te formuleren. Deze outcome gaat over deelnemers aan activiteiten en draagt bij aan het maatschappelijke resultaat.
Input en kwaliteit
In stap 5 wordt gekeken naar voorwaarden en beschikbare kennis. Denk aan kennis en vaardigheden van professionals en vrijwilligers, maar ook aan tijd en ruimte. Er is veel kennis beschikbaar over wat werkt in de praktijk. Deze kennis helpt bij het kiezen van passende activiteiten. Onderzoek laat zien dat ontmoeting en iets kunnen betekenen voor anderen belangrijk zijn voor het gevoel erbij te horen. Buurtinitiatieven, maatjesprojecten en vrijwillige inzet spelen hierin een grote rol. In de Wat werkt bij-dossiers is veel informatie te vinden. Welk dossier sluit aan bij jouw vraagstuk?
Aan de slag
👤 Plan een reflectiesessie met maatschappelijke partners. In de toolkit Leer- en verbetertrajecten (stap 2) vind je werkvormen op basis van verschillende kennisbronnen die helpen om samen te reflecteren en de praktijk te verbeteren.
Verbetercyclus
Als data en evaluaties zijn verzameld, is het tijd om de resultaten te bespreken. Wat laten de cijfers zien? Wat merken professionals? Wat ervaren inwoners? Het gesprek is gericht op leren en verbeteren. Soms blijkt dat de aanpak moet worden aangepast of dat een doelgroep beter bereikt moet worden. Ook kan het nodig zijn het maatschappelijke resultaat scherper te formuleren. Zo ontstaat een continue cyclus van evalueren, bijstellen en verbeteren.
Een kijkje in de keuken bij...
In Ooststellingwerf voeren welzijnsorganisaties en beleidsmedewerkers kwaliteitsgesprekken. Zij bespreken samen de outcomedata en proberen elkaars perspectief te begrijpen voordat verbeteracties worden bepaald. In dit interview lees je hoe deze gesprekken worden gevoerd en krijg je praktische handvatten voor het voeren van een goed outcomegesprek.
Voer je gesprekken met maatschappelijke partners vooral over financiën en afspraken? Overweeg om ook vragen te stellen over inhoud en outcome van het werk.