'Inclusieve samenleving vraagt om wijs beleid en moedige politici’

Kennisplatform Integratie & Samenleving presenteert Jaarbericht 2015
nieuwsbericht - 5 april 2016

De Nederlandse, superdiverse samenleving kent een pluriform waardenstelsel en kan niet vanuit Den Haag georganiseerd worden. Het behoeft eerder het ‘besturen van verschillen’ dan het ‘organiseren van overeenkomsten’. Een inclusieve samenleving vraagt om wijs beleid en moedige politici. Dat stelt Hans Boutellier in zijn essay 'De omstreden vluchteling' dat onderdeel is van het Jaarbericht 2015 van Kennisplatform Integratie & Samenleving, een programma van Verwey-Jonker Instituut en Movisie.

Het Jaarbericht is maandag 4 april aangeboden aan minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van het kennisplatform. 

Verkleurende samenleving

Hans Boutellier stelt in zijn essay dat een verkleurende samenleving – opnieuw zichtbaar door de huidige vluchtelingen – vraagt om verkleurende instituties. ‘Het is een noodzakelijke aanpassing, die ook de doorontwikkeling van onze samenleving een impuls kan geven. Samenleven met verschillen veronderstelt een stijl van besturen die niet terugdeinst voor het benoemen van de problemen, en tegelijk bereid is die verschillen te omarmen', aldus Boutellier.

Het essay gaat in op de consequenties van de verkleurende samenleving voor de instellingen van onderwijs, (gezondheids)zorg, welzijn, veiligheid en wonen. Diversiteitsbeleid betekent in ieder geval variatie, afhankelijk van de organisatie, de plaats, het probleem, de kans en de betrokkenen. Maar het vraagt ook om onderzoek naar de fundamenten van de democratische rechtsstaat. Zijn zij stevig genoeg om ondermijning te voorkomen? Zijn de democratie en het recht voldoende ingericht op een inclusieve samenleving?

Meerstemmigheid in plaats van polarisatie

In het essay stipt Boutellier ook de schijnbare polarisatie in de samenleving aan, die vooral aan het licht komt rond het vluchtelingenvraagstuk. Een polarisatie die geen recht doet aan een gevarieerder stand van zaken. ‘Op basis van onze bevindingen bij gemeenten en betrokken organisaties zouden we tegenover polarisatie een ander beeld willen plaatsen: een beeld van meerstemmigheid. En wel om twee redenen. In de eerste plaats speelt de strijd tussen barmhartigheid en angst voor verlies niet alleen tussen twee gepolariseerde kampen. Hij speelt in allerlei verbanden, tussen en binnen groepen, onder vrienden en in gezinnen, en zelfs in het eigen hoofd: we moeten open staan voor iedereen, maar niet ten koste van onszelf. De werkelijkheid is ambivalenter dan het beeld.’

‘Een tweede reden om van meerstemmigheid in plaats van polarisatie te spreken, is de variatie in standpunten tussen barmhartigheid enerzijds en angst voor verlies anderzijds. De silent majority vindt van alles en nog wat – zo blijkt uit gesprekken die we voerden met bewoners over de vluchtelingenproblematiek.’

Voor het huidige vluchtelingenvraagstuk gelden, zo stelt Boutellier, geen eenvoudige oplossingen, silver bullits of quick wins. ‘Inclusiviteit is een noodzakelijk politiek vertrekpunt binnen een democratische rechtsstaat. En het is vooral een opgave om er een vitale ontwikkeling van te maken. Daar past geen beleid van one size fits all.’

‘De samenleving kent een pluriform waardenstelsel en kan niet vanuit Den Haag georganiseerd worden. Maar Haags beleid schept wel de condities en het kan prikkels geven.'

Daarbij is een proactieve politiek van flexibiliteit en dialoog gewenst. Georganiseerde diversiteit van instellingen, actief antidiscriminatiebeleid op de arbeidsmarkt, reflectie op de uitgangspunten van de democratische rechtsstaat en krachtdadig optreden tegen de ondermijning daarvan. Boutellier: ‘De samenleving kent een pluriform waardenstelsel en kan niet vanuit Den Haag georganiseerd worden. Maar Haags beleid schept wel de condities en het kan prikkels geven. Een inclusieve samenleving vraagt om wijs beleid en moedige politici.’

Kennisplatform Integratie & Samenleving – dat in 2015 startte en nu ruim een jaar actief is – draagt bij aan de begeleiding van het proces van verkleuring van de samenleving. Boutellier: ‘Wij hebben zicht op wat er gedaan wordt aan het diverser maken van organisaties, aan de pacificatie van tegenstellingen en aan het tegengaan van radicalisering. Ook bieden we concrete handvatten om praktijken diverser te maken.’

Ga naar het Jaarbericht 2015 van Kennisplatform Integratie & Samenleving.