Mensen met een beperking en vrijwilligerswerk: nog geen vanzelfsprekende match

Terugblik op de inspiratiebijeenkomst Onbeperkt meedoen!
nieuwsbericht - 9 december 2016

Mensen met een beperking doen minder vaak vrijwilligerswerk dan de gemiddelde Nederlander.  Hoe kunnen we de echte brug slaan tussen vrijwilligersorganisaties en mensen met een beperking? Dat was het centrale thema van de Movisie-bijeenkomst ‘Onbeperkt meedoen!’ die op 7 november plaatsvond in Utrecht.

Het was een divers programma met twee ervaringsverhalen over de mogelijkheden om vrijwilligerswerk te doen met een fysieke of mentale beperking (Jan Troost en Wilco Giesen). Er was een mooi voorbeeld van een burgerinitiatief (Wereldtuin Verdeliet) van en voor iedereen. Tevens waren er presentaties van twee beproefde methoden om meer mensen met een beperking vrijwilligers werk te laten doen (Rotterdam Sport Support en Talenten samen benutten).

Out-of-the-box denken

Jan Troost, beleidsmedewerker van MEE Nederland en zelf lichamelijk beperkt, zette gelijk de toon met een reeks bijzondere voorbeelden vanuit zijn eigen ervaring in het vrijwilligerswerk: als gids in een museum, barkeeper, presentator of een rol als acteur bv. bij crisisoefeningen. ‘Er is meer mogelijk dan je denkt, of waar aan gedacht wordt’, was de boodschap. ‘Dus doe gewoon mee, en zoek ook zelf naar meer mogelijkheden’. De mogelijkheden mogen volgens Jan Troost dan legio zijn, de cijfers laten zien dat mensen met een beperkingen veel minder vaak vrijwilligerswerk doen dan andere Nederlanders.

Feiten en cijfers

Tineke Meulenkamp doet vanuit NIVEL (Nederlands Instituut van de gezondheidszorg) wetenschappelijk onderzoek naar de participatie van mensen met een beperking in vrijwilligerswerk (Participatiemonitor Nivel, 2015).  Daaruit komen de volgende participatiecijfers:

Wel is er een onderscheid tussen mensen met een lichte lichamelijke beperking (34%), mensen met een matige lichamelijke beperking (25%) en mensen met een ernstige lichamelijke beperking (17%). In haar onderzoek benoemt zij ook de meerwaarde die mensen ervaren: zoals uitbreiding van contacten/sociaal netwerk, motivatie, zelfvertrouwen, mogelijkheden. Daarnaast ervaren mensen ook belemmeringen zoals zwakke gezondheid, stress, weinig geld voor vervoer, stigma of eisen van de vrijwilligersorganisatie.

Doen, delen en beleven in een tuin van en voor iedereen

Voor Gertie Copal, coördinator van Wereldtuin Verdeliet in het Land van Cuijk is het vanzelfsprekend om mensen met een beperking in de organisatie te hebben werken. Het motto van Verdeliet luidt dan ook: ‘Meedoen in een tuin van en voor iedereen’. Zij begon jaren geleden met dit project als lokaal sociale tuin en ziet echte meerwaarde om mensen met een beperking op te nemen in de organisatie. ‘Mensen trekken met elkaar op, waarbij de beperking al gauw wegvalt’.  Haar tips:  zorg voor de juiste balans in je organisatie, ga uit van het individu en diens leefwereld, het is goed voor iedereen en zorg voor een open omgeving.

Zichtbaar maken

Danny Rijnhout van Rotterdam Sport Support gaf een presentatie over het Sport Pluspredicaat dat wordt uitgereikt aan organisaties die mensen met een beperking opnemen. De gemeente Rotterdam ondersteunt dit initiatief waarmee de zichtbaarheid en meerwaarde enorm vergroot worden. Danny: Het predicaat is een middel en niet per sé noodzakelijk. Maar het heeft wel in één klap bekendheid gegeven aan dit fenomeen. Hij had nog een vijftal tips voor organisaties die hiermee aan de slag willen:

  • Zorg voor draagvlak en betrek leden en vrijwilligers;
  • Nodig alle potentiële partners uit en verken wat je samen kan doen;
  • Kijk breed naar het vrijwilligerswerk;
  • Regel goede aansturing en borg dit in de organisatie;
  • Weet waar je van bent en waar je stopt.

Gesprek aan de inspiratietafel: zichtbaarheid van toegankelijkheid
Mensen met een beperking doen vaker vrijwilligerswerk bij de eigen belangenorganisaties. Maar er is veel meer mogelijk, tenminste als beide partijen elkaar beter weten te vinden. Organisaties kunnen actiever naar buiten brengen dat ze open staan voor vrijwilligers met een beperking. De drempel wordt automatisch verlaagd wanneer aan de buitenkant zichtbaar is dat organisaties toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Eén van de manieren is een predicaat zoals in Rotterdam. Maar daarnaast kwamen uit de workshops meer goede ideeën en voorbeelden zoals: de kwartiermakerstafels Arnhem. ambassadeurs aanstellen, marktplaats of beursvloer, buurtcoaches.

Talenten samen benutten

Els Hofman (Movisie) presenteerde tijdens de bijeenkomst de gemonitorde resultaten van het Movisie-project ‘Talenten samen benutten’. Dit project is 1,5 jaar geleden gestart om de toegang naar vrijwilligerswerk voor mensen met een beperking makkelijker te maken waarbij wordt samengewerkt met Heliomare en MEE Ijsseloevers. 
Het project loopt in Almere, Deventer en Zaanstad en heeft drie doelen: mensen met een beperking inzicht bieden in hun talenten, samenwerking tussen de professionele zorg- en welzijnsorganisaties tot stand brengen en de doelgroep een plaats bieden. De doelen zijn grotendeels behaald, al zijn er nog wel uitdagingen: de doelgroep is kwetsbaar, de belastbaarheid en continuïteit zijn soms een probleem, en vrijwilligersorganisaties zien nog niet altijd de voordelen. Ook is het werkveld sterk in beweging, waarmee partijen nogal eens wisselen. Els Hofman: ‘Belangrijk is ook om te zorgen voor voldoende draagvlak bij de eigen organisatie. Toch kan ik stellen dat we met dit project de drempel voor mensen met een beperking kunnen verlagen en partijen echt met elkaar in verbinding brengen. Mijn tip aan organisaties: denk ambitieus, maar zet haalbare stappen’.

Ambassadeur van het goede doelenfonds

Wilco Giesen gaf een presentatie over de mogelijkheden die het DELA goededoelenfonds biedt. Hij is sinds een hersenbloeding zelf fysiek beperkt, maar reist als ambassadeur van DELA het hele land door om vrijwilligerswerk door mensen met een beperking te promoten. Daarvoor heeft DELA de ‘Gouden Venus van Milo-prijs’ ingesteld. Hij deed zijn verhaal met de oproep om niet te blijven hangen in de beperking, maar te kijken naar de mogelijkheden. Er valt volgens hem nog een wereld te winnen.

Gesprek aan de inspiratietafel: structurele inbedding
Hier kwamen vragen aan de orde zoals: hoe kun je nu binnen je organisatie meer draagvlak creëren, ook binnen het bestuur? Is er een scheidslijn tussen vrijwilligerswerk en dagbesteding? Wat is de meerwaarde voor de organisatie en hoe kun je aangeven? Hoe kun je de toegankelijkheid vergroten? Ook de kennis en ervaring vanuit het projecten ‘Talenten samen benutten’ werden hier gedeeld.

Diversiteit

Juist de verscheidenheid aan vrijwilligers versterkt organisaties, en hoe? Dit was ook een van de stellingen in het verhaal van Tineke Meulenkamp. Het is goed voor de sociale cohesie en mensen helpen elkaar, was de teneur. Eigenlijk hoef je zelf niet veel extra’s te doen, gaf Gertie Copal van Wereldtuin Verdeliet aan. Zij gaf het voorbeeld van iemand met autisme die werd getemperd in haar (te) uitgebreide verhalen door een andere vrijwilliger die hierdoor beter leerde om grenzen te stellen.

Movisie heeft met de resultaten van deze middag gewerkt aan een stappenplan. Hoe zorg je nu dat je concreet werk maakt van je doel om meer vrijwilligers met een beperking in je organisatie op te nemen. Deze tool kan organisaties helpen bij het vinden en inzetten van mensen met een beperking    als vrijwilliger.

Conclusie: er is – zeker ook in het kader van participatiesamenleving – behoefte aan het vergroten van de mogelijkheden voor vrijwilligerswerk door mensen met een beperking.
Vrijwilligerswerk versterkt het sociale netwerk en de zelfredzaamheid van mensen met een beperking. Daarnaast betekent het een nieuwe aanwas voor organisaties die draaien op vrijwilligers. Daarbij is de beeldvorming belangrijk: zorg voor een imago waarbij toegankelijkheid wordt meegenomen. De bijeenkomst krijgt in 2017 zeker een vervolg.

 

Kennisdossier