Opinie: Mag het een hokje meer zijn?

nieuwsbericht - 29 september 2017

De Hema kondigt ‘genderneutrale’ kinderkleding aan. Naast de nodige lof is er ook flinke kritiek. Want schiet dat ‘gendergedoe’ niet door? Houden we niet te veel rekening met een minderheid die zich niet in de ‘man/vrouw-hokjes kan vinden? Deze vragen ‘gaan uit van een verkeerde vooronderstelling: namelijk dat er voortaan minder mag. Het omgekeerde blijkt waar: vanaf nu mag er juist meer!

Een tijdje terug wilde ik een pop kopen in één van Nederlands populairste webwinkels. Bij de productspecificaties vond ik niet alleen voor welke leeftijd het product bedoeld is, maar ook voor welke sekse. Dat was vast en zeker goed bedoeld, maar het werkte vooral op mijn lachspieren. Alsof je zo kunt ontdekken of je je zoon wel of geen pop mag geven, ook al wil hij die nog zo graag. Weghalen van dit soort labels is bevrijdend: iedereen bepaalt zelf wel wat ie voor een kind koopt en ieder kind krijgt zo het cadeau wat ie graag wilde.

Logisch voor iedereen toch? Niet meteen want communiceren dat de hokjes ‘man’ en ‘vrouw of ‘jongen’ en ‘meisjes’ er niet toe doen, kan op veel verzet stuiten. Voor de Alliantie Genderdiversiteit deed ik onderzoek naar wat werkt om dit soort genderhokjes te doorbreken. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat wanneer we aan labels als ‘man’ of ‘vrouw’ gaan sleutelen, we weerstand kunnen verwachten. Als je bijvoorbeeld benadrukt dat we ‘allemaal gewoon mensen’ zijn, dan hebben sommigen onder ons het idee dat er iets van hen wordt afgenomen, dat ze geen ‘man’ of ‘vrouw’ meer mogen zijn. Ze kunnen zichzelf bedreigd voelen en hierdoor agressiever reageren naar mensen die in hun ogen ‘afwijken’. Die mannelijke of vrouwelijke identiteit is voor veel mensen belangrijk en zij willen hier dan ook graag op erkend worden.

Maar hoe kunnen we meer ruimte maken voor mensen die buiten de man- of vrouw-hokjes vallen? Enkele studies die ik bestudeerde, bieden aanknopingspunten. Je kunt bijvoorbeeld meer diversiteit in gender laten zien. Bijvoorbeeld door te laten zien dat er jongens zijn die van roze houden net zoals er jongens zijn die roze helemaal niet mooi vinden. Herhaal je zulke diverse beelden regelmatig dan vinden we diversiteit tussen jongens onderling en tussen meisjes onderling langzaam gewoner. Een andere manier is door te laten zien dat er naast de hokjes ‘man’ en ‘vrouw’ meer hokjes mogelijk zijn; dus er gaat niets af, maar er komt juist iets bij. Het gebruiken van de term ‘genderneutraliteit’ is daarom onhandig. Iemand tweette een hilarische foto van man-vrouw koppels in allemaal dezelfde seksloze wandeloutfits. En dat is precies de associatie die de term ‘genderneutraal’ onbedoeld oproept. Dat we allemaal een soort saai seksloos ‘grijs’ worden in plaats van spannend roze en blauw.

Had de HEMA – of de media – de term ‘genderneutraal’ niet laten vallen, dan waren de emoties waarschijnlijk minder hoog opgelopen. Op sociale media doen mensen nu voorstellen voor andere termen zoals ‘genderinclusief’ en ‘genderdiversiteit’. Maar misschien moeten we terug naar gewone mensentaal. Geen academische, vage termen maar uitleggen dat de HEMA nu niet meer op het label zet of de kleding voor een jongen of meisje bedoeld is, omdat de winkel verwacht dat de klant dat prima zelf kan bedenken. Dat uit wetenschappelijke studies blijkt dat door kinderen minder te categoriseren in jongen/meisje, er minder stereotypen ontstaan, is belangrijk maar veel klanten interesseert dat niet. Voor hen is belangrijker dat er nu meer keuze is: je mag nog steeds je dochter een roze prinsessen jurk cadeau doen, maar je mag ook een stoere spijkerbroek voor haar kopen of roze glitter voor je zoon. Daarvoor kun je voortaan allemaal bij de HEMA terecht. Dat is niet bedreigend, dat is winst voor iedereen.

Hanneke Felten werkt bij Movisie en is projectleider van de Alliantie Genderdiversiteit. Deze opinie is eerder gepubliceerd in Trouw.

Trefwoorden