Horizontaal en verticaal vertrouwen in Nederland
In het project Karavaan van Aan- en Afgehaakt Nederland onderzochten we hoe het gesteld is met het vertrouwen tussen burgers onderling en het vertrouwen van burgers in de overheid en overheidsinstanties. Hiermee kwamen we tot praktische handvaten voor gemeenten, het ministerie van Binnenlandse Zaken en maatschappelijke organisaties om het vertrouwen weer te laten groeien
Bekijk de publicatie Horizontaal en verticaal vertrouwen in Nederland
Het Karavaan-project is een uitvloeisel van de Atlas van Afgehaakt Nederland (2021) waarin de auteurs Josse de Voogd en René Cuperus blootlegden hoe aanzienlijke groepen burgers in de samenleving zich niet meer gerepresenteerd en/of gerespecteerd voelen en het vertrouwen in overheid en politiek aan het verliezen zijn of verloren hebben. De ambitie van het Karavaan-project was om de inzichten van de Atlas verder te onderzoeken, te verdiepen en te verrijken.
Politiek vertrouwen en wantrouwen
Het Karavaan-project is een verkennend veldwerk-onderzoek naar politiek vertrouwen en wantrouwen, nieuwe maatschappelijke breuklijnen en de aan- of afwezigheid van ‘gemeenschapskracht’ in Nederland. We doken de samenleving in door in een klein aantal geselecteerde gemeenten groepsgesprekken te voeren met uiteenlopende kringen inwoners. We staken als het ware de thermometer van vertrouwen – kortdurend, maar intensief – in de lokale samenleving.
Vier halteplaatsen
De Karavaan sprak met diverse groepen inwoners, professionals, ambtenaren en gemeentelijke bestuurders kriskras door Nederland. De Karavaan deed vier ‘halteplaatsen’ aan: gemeente Arnhem, gemeente Noardeast Fryslân, de regio Zeeuws-Vlaanderen en gemeente Capelle aan den IJssel. Steeds volgens eenzelfde methodiek werden groepen inwoners en professionals geselecteerd voor intensieve groepsgesprekken. Naast gesprekken werden vooraf en tijdens de onderzoeksperiode de diverse buurten, wijken en dorpen in de vier onderzoeksgebieden ook per fiets, te voet en met de auto door de onderzoekers verkend. Op deze manier ontstond er een beter beeld van de lokale context; van betekenisvolle plekken voor bewoners, van zogenaamde hotspots waar leefbaarheid en veiligheid onder druk staat en van de leefbaarheid in algemene zin.
De gesprekken vonden plaats in het voorjaar 2023 tot en met de zomer van 2025 in twee zogenaamde focusgebied-wijken uit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) in Arnhem (Geitenkamp en Presikhaaf); in enkele mienskip-dorpen binnen de gemeente Noardeast Fryslân; in de kleine kernen en steden van drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten (Sluis, Terneuzen en Hulst) en tenslotte in de New Town-bloemkoolwijk Schollevaar, in de gemeente Capelle aan den IJssel (regio Groot Rotterdam). Tezamen heeft deze ‘Karavaan’ in tweeënhalf jaar een rijke verzameling beelden en inzichten opgeleverd over hoe het in Nederland gesteld is met het horizontaal en verticaal vertrouwen van inwoners in elkaar en van inwoners in de overheid en instanties.
Deze slotpublicatie wijst op het cruciale belang van de frontlinie van het uitvoerend werk. De professionals in de frontlinie – gezinscoaches, jongerenwerkers, onderwijzers, wijkagenten et cetera – zijn het gezicht van de overheid. Zij moeten laten zie dat ze er daadwerkelijkheid voor de burger zijn en in staat zijn een relatie met hen op te bouwen. Niet soft, maar betrokken, kordaat, oplossingsgericht, erop af, normerend als het nodig is.
Adviezen en aanbevelingen
Het Karavaan-project leverde tal van adviezen en aanbevelingen op voor lokaal bestuur en Rijksbeleid, voor gemeenten en het ministerie van Binnenlandse Zaken. De adviezen aan de lokale besturen zijn – Arnhem uitgezonderd – in afzonderlijke publicaties verschenen. Lees de publicaties via onderstaande buttons.
Overhandiging
Een dienstbare overheid. Dit begrip vat de slotbijeenkomst op maandag 5 oktober 2025 goed samen. De slotpublicatie werd overhandigd aan de burgemeesters van Arnhem en Noardeast-Fryslân en de wethouders van Zeeuws-Vlaanderen en Capelle aan den IJssel: Ahmed Marcouch, Johannes Gerrit Kramer, Ben Van Assche en Cor Schaatsbergen. Ook Arne van Hout, directeur-generaal Openbaar Bestuur en Democratische Rechtsstaat, nam de publicatie in ontvangst.
