GRIP & GLANS groepscursus

esi - 1 oktober 2017

De GRIP&GLANS groepscursus is gericht op vrouwen vanaf 50 jaar, die door leeftijdgerelateerde veranderingen en verliezen ervaren dat hun leven te weinig glans heeft. De cursus leert hen hoe zij actief hun eigen welbevinden kunnen verbeteren en meer grip op hun leven kunnen krijgen. 

Uit vier effectonderzoeken komt naar voren dat de interventie tot significante verbeteringen leidt in zelfmanagementvaardigheid en welbevinden.

Doel

Deelnemers ervaren na afloop van de GRIP&GLANS groepscursus meer zelfmanagementvaardigheid (grip) en meer welbevinden (glans).

Doelgroep

De GRIP&GLANS groepscursus  is ontwikkeld voor vrouwen van ongeveer 50 jaar en ouder die te maken krijgen met (dreigend) verlies van sociale, psychische en/of fysieke hulpbronnen. Hierdoor kan een verminderd welbevinden (‘glans’) ontstaan en een verminderd vermogen om goed om te gaan met nieuwe verliezen of veranderingen (‘grip’).

Aanpak

De interventie bestaat uit zes wekelijkse bijeenkomsten en een terugkombijeenkomst na drie maanden. Groepen bestaan uit acht tot twaalf deelnemers en worden geleid door twee getrainde G&G-docenten. Elke bijeenkomst omvat, naast informatie en uitleg, oefeningen over het werken met de GLANS-schijf-van-vijf die de kerndomeinen van welbevinden weergeeft, en het toepassen van zelfmanagementvaardigheden.

Uitvoerende organisaties

De GRIP&GLANS groepscursus kan worden uitgevoerd bij welzijnsorganisaties of andere maatschappelijke of zorgorganisaties, zoals thuiszorgorganisaties, ggz- en woonzorginstellingen. Ook kan de interventie worden uitgevoerd door vrijgevestigde welzijnsprofessionals of -coaches, die zelf een geschikte ruimte hebben of kunnen huren, bijvoorbeeld in een buurthuis.

Ontwikkelaar

GRIP&GLANS Programma UMCG/RUG, Prof. dr. Nardi Steverink (ontwikkelaar)
gripenglans@umcg.nl
050 363 91 87
www.gripenglans.nl

Contactpersoon
Prof. dr. N. Steverink
gripenglans@umcg.nl
050 363 91 87

Onderzoek

Naar de uitvoering van de interventie zijn reeds vele (deel)studies gedaan, waarbij is gekeken naar: 1) werving en bereik van de doelgroep, 2) uitvoerbaarheid van de interventie, 3) waardering van de interventie door doelgroep, uitvoerders en beleid en 4) factoren bij de implementatie van de interventie. Over het algemeen zijn de resultaten positief. Wel vergen enkele aspecten meer aandacht, in het bijzonder het bereik van de doelgroep.
Naar de behaalde effecten zijn tot nu toe vier studies gedaan. Uit alle studies komt naar voren dat de interventie tot significante verbeteringen leidt in zelfmanagementvaardigheid en welbevinden, met gemiddeld middelgrote effecten.

Samenvatting werkzame elementen

De volgende werkzame elementen kunnen worden onderscheiden in de GRIP&GLANS groepscursus. 

Inhoudelijke elementen:

  • De positieve insteek van de interventie: de focus op mogelijkheden en wat (nog) wel kan, in plaats van op problemen.
  • Bevorderen van zelfreflectie en inzicht in de eigen rol om de eigen situatie te veranderen.
  • Bewustmaking van belangrijke domeinen van welbevinden en van de domeinen die voor de betreffende persoon het meest belangrijk zijn.
  • Bevorderen van de vaardigheid om positief te denken en negatieve gedachten om te zetten in positieve of bevorderende gedachten.
  • Bevorderen van de vaardigheid om haalbare doelen te stellen met betrekking tot (aspecten van) de domeinen van welbevinden en die uit te voeren (initiatief nemen).
  • Bevorderen van de vaardigheid om zelfeffectiviteit te ervaren ten aanzien van de gestelde doelen (self-efficacy).
  • Bevorderen van de vaardigheid om meer welbevinden te ervaren door verschillende domeinen van welbevinden te combineren (multifunctionaliteit).
  • Bevorderen van de vaardigheid om binnen domeinen van welbevinden te zorgen voor reserves (variëteit), om daarmee minder kwetsbaar te zijn voor verliezen.
  • Bevorderen van de vaardigheid om belangrijke aspecten van het welbevinden duurzaam te maken (investeren).

Praktische elementen:

  • Het uitvoeren van de interventie in een groep geeft de extra dimensie van steun en bevestiging door mede-cursisten.
  • Het gebruik van de GLANS-schijf-van-vijf.
  • Het gebruik van rolmodellen.
  • Het gebruik van een werkmap voor cursisten.
  • Het gebruik van een zeer gedetailleerde cursushandleiding voor de docenten, waardoor gewaarborgd wordt dat de cursus wordt uitgevoerd zoals bedoeld.
     


Beoordeling

De interventie GRIP&GLANS groepscursus is in oktober 2017 erkend als effectief door de erkenningscommissie Maatschappelijke ondersteuning, participatie en veiligheid. De interventie voldoet aan de gestelde criteria voor effectiviteit. Er zijn voldoende studies, conform de criteria, die een goede aanwijzingen geven voor de effectiviteit van de interventie. De erkenningscommissie is van mening dat het een relevante en goed afgebakende interventie is. De interventiebeschrijving is gedegen en geeft een heldere beschrijving met een goede theoretische onderbouwing.


Praktijkvoorbeeld

Mevrouw A., latrelatie

Mevrouw A. is 63 jaar als ze aan de GRIP&GLANS groepscursus begint. Ze heeft bijna 25 jaar gewerkt bij een grote zorginstelling, maar door lichamelijke beperkingen en ziekte is ze sinds een jaar niet meer aan het werk. Er bestaat hierover bij haar een sterk gevoel van onrechtvaardigheid; ze heeft het gevoel dat er op haar werk niemand meer naar haar omkeek. Door haar ziekte en de problemen op het werk was het jaar voorafgaand aan haar deelname aan de cursus erg zwaar. Mevrouw A. had het gevoel compleet op zichzelf en op haar partner te zijn teruggeworpen en in een sociaal isolement te verkeren. Daarnaast had ze ineens ook meer tijd dan ze gewend was.

Haar belangrijkste motivatie om aan de GRIP&GLANS groepscursus deel te nemen was dat ze graag haar sociale netwerk weer wilde uitbreiden. Ze voelde zich sterk aangewezen op haar vriend en wilde graag meer vriendschappelijke contacten opdoen. Toen gedurende het jaar voorafgaand aan de cursus de prognose van haar ziekte weer wat beter werd, kwam zij een aankondiging van de GRIP&GLANS groepscursus tegen op Facebook. Mevrouw A. was meteen enthousiast: de cursus kwam voor haar precies “op het juiste moment, op de juiste timing”. Ze twijfelde dan ook geen moment en gaf zich onmiddellijk op.

Mevrouw A. ervoer de cursus meteen als heel positief: “Door de cursus werd ik erg vrolijk”. De cursus hielp haar weer positief in het leven te staan en werkte voornamelijk als “een opfrissertje”. Ze heeft in het verleden veel hulp gehad en ze had het gevoel dat in de cursus veel van deze elementen werden geïntegreerd. De vaardigheden en kennis die zij al bezat kwamen in de GRIP&GLANS groepscursus “allemaal bij elkaar”. Al bij de eerste bijeenkomst klikte het meteen met een medecursiste. Deze medecursiste werkte bij dezelfde werkgever als mevrouw A. en had hier, net als zij, veel problemen. Mevrouw A. vond hierdoor meteen aansluiting bij de medecursiste en ervoer door haar verhalen veel steun. Daarnaast ontving ze tijdens de cursus veel positieve feedback van de groep. Zo schrijft ze in het dagelijks leven korte verhaaltjes die ze tijdens de cursus deelde met haar medecursisten. Ze vond het erg leuk dat dit zo werd gewaardeerd.

Mevrouw A. is na de cursus doorgegaan met enkele oefeningen, zoals het opschrijven van positieve dingen of het herinneren van een goed gesprek. Elke ochtend schrijft zij positieve dingen op en elke maandagochtend schrijft zij trefwoorden in haar agenda waar ze die week aandacht aan wil besteden. De cursus heeft er mede hierdoor voor gezorgd dat ze weer meer vooruit kan kijken. Daarnaast heeft ze door de cursus nieuwe contacten opgedaan en “contacten die ik al heb, heb ik beter leren waarderen als vriendschappelijke contacten”. Zo heeft ze nog steeds contact met de medecursiste en heeft ze “één contact weer opgepakt en dat heb ik ook heel erg gekoesterd”. In haar bestaande contacten is ze daarnaast ook “kritischer geworden naar wat goed voor mij is en wat niet goed voor mij is”. Ze heeft het gevoel dat ze door het benoemen van haar sterke punten minder onzeker is geworden. Dit heeft ervoor gezorgd dat ze enkele bestaande contacten die ze als negatief beschouwde heeft afgebouwd. Ook voor haar partner was het erg stimulerend dat ze positieve feedback vanuit de cursus kreeg. Hij probeert haar te helpen het geleerde vol te houden. Hoewel haar gevoel van onrechtvaardigheid over haar ziekte en werksituatie nog steeds bestaat, heeft ze wel het idee dat ze er beter mee kan omgaan. Ze vertelt heel trots: “Ze hebben me proberen gek te maken, en nou, dat is niet gelukt!”.


Praktijkvoorbeeld

Onderstaand praktijkvoorbeeld is door G&G docenten beschreven, op verzoek van het G&G Programma van het UMCG.

Praktijkvoorbeeld 2: mevrouw De Boer, 70 jaar, gehuwd

Mevrouw De Boer was, voordat ze aan de cursus deelnam, onder behandeling geweest van een psychiater en had contact gehad met het maatschappelijk werk. De ouderenwerker heeft haar gewezen op de GLANS cursus. Mevrouw is wel gehuwd maar was erg eenzaam binnen haar huwelijk. Beide partners gaan veel hun eigen weg. Ze kan niet bij haar man terecht om te praten over zaken die haar dwars zitten. Ze heeft verder een zoon die gehuwd is zonder kinderen. Deze zoon woont op 80 kilometer afstand en hij kwam niet zo vaak op bezoek. Als hij kwam, nam hij vaak zijn vrouw mee. Met deze schoondochter heeft mevrouw niet zo’n goede verstandhouding. Ze wilde heel graag eens apart met haar zoon over dingen praten, maar dat kon dan niet. Ze vereenzaamde een beetje in haar buurt, een buurtschap even buiten het grotere dorp. Van oorsprong woonden hier vooral boeren, maar in de loop van de tijd trokken ouderen weg en zijn er veel jongere (vreemde) gezinnen voor in de plaats gekomen. Zij verbouwen de boerderijen maar nemen vaak niet deel aan het sociale leven in de buurt. Verder heeft mevrouw de Boer een handicap, omdat ze last heeft van doofheid.
Mevrouw De Boer durfde in de GLANS groep haar verhaal te vertellen en kon dat ook vrij goed onder woorden brengen. Ze ging voortvarend aan de slag met haar GLANS schijf-van-vijf. Ze stelde zich als doel om opnieuw contacten te maken. Zo belde ze een oude schoolvriendin en dit pakte goed uit, ze ondernamen samen iets leuks. Ook nam ze contact op met een oud buurmeisje van vroeger. De echtgenoot van dit vroegere buurmeisje was echter ernstig ziek en het contact is toen even op een laag pitje gezet. Maar ze wilden later toch echt wat met elkaar afspreken. Hier keek ze al naar uit. Verder heeft mevrouw De Boer in haar omgeving gezocht naar een leuke activiteit. Ze is lid geworden van een beweeggroep voor ouderen, waar ze nu ook weer nieuwe contacten heeft opgedaan. Ook de beweging zelf doet haar goed. Bovendien heeft ze na lang wikken en wegen haar zoon gebeld en om een bezoek van hem alleen gevraagd. Ze heeft hem tijdens een wandeling verteld dat ze hem heel erg mist en er behoefte aan heeft dat hij haar wat vaker bezocht. Dit heeft hij haar beloofd. Ze was een beetje verbaasd dat haar zoon niet boos was en dat dit zo gemakkelijk ging toen ze het hem vroeg. Doordat ze heeft geleerd op de GLANS cursus hoe ze iets aan haar situatie kan veranderen en dit goed heeft uitgepakt, heeft ze veel meer zelfvertrouwen gekregen. Ze heeft aangegeven dat de cursus haar zeker wat heeft opgeleverd.

Bekijk de video

Downloads
Methodebeschrijving_GRIP_GLANS_groepscursus_1