Sociale professionals: laat eenzaamheid toe

artikel - 18 december 2017

Eenzaamheid kan iedereen overkomen. Sociale professionals hebben een belangrijke rol als het gaat om signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid. Toch worstelen veel professionals met de vraag: hoe maak ik het bespreekbaar?

Uit onderzoek blijkt dat sociale professionals schroom en/of weerstand ervaren om eenzaamheid bespreekbaar te maken. Je kunt eenzaamheid dan ook pas bespreekbaar maken door eerst naar je eigen gevoelens van eenzaamheid te kijken en je bewust te worden van (redenen voor) je eigen schroom. Om sociale professionals hierbij te helpen, ontwikkelde Movisie een training als onderdeel van een bredere aanpak van eenzaamheid.

Waarom ervaren we schroom?

Ervoor uitkomen dat je behoefte hebt aan meer contact, is niet gemakkelijk. We moeten het leuk hebben en succesvol zijn met veel mensen om ons heen en je eenzaam voelen past niet in dat  plaatje. Het is hard nodig om dit taboe te doorbreken, zodat we het in ieder geval bespreekbaar kunnen maken. Alleen het bespreken van eenzaamheid draagt al bij aan een minder eenzaam gevoel en meer openheid.

‘Ik maak eenzaamheid voornamelijk bespreekbaar bij mensen die eenzaamheid zelf ook kennen. Anderen komen vaak gelijk met oplossingen. Terwijl erkend en gehoord worden belangrijker is.’ - respondent enquête eenzaamheid

Het bespreken van eenzaamheid is niet altijd even makkelijk. Sociale professionals geven aan dat zij het gevoel hebben het dan (meteen) te moeten oplossen. Ook willen zij niet stigmatiseren, en zijn zij bang om het eenzame gevoel op te roepen bij de cliënt en daarna niets te kunnen betekenen voor hem of haar. Veel sociale professionals lopen tegen een of meerdere van deze obstakels aan in hun werk. Zeker nu zij vaker mensen tegen komen die thuis vereenzamen.

Aan de slag met eigen handelingsverlegenheid

De gemeente Amsterdam zet al anderhalf jaar in op het voorkomen en verminderen van vereenzaming. Tijdens bijeenkomsten voor de Amsterdamse aanpak van eenzaamheid gaven sociale professionals aan handvatten te zoeken voor het bespreekbaar maken van eenzaamheid. Movisie heeft daarop de handschoen opgepakt door te onderzoeken waar die handelingsverlegenheid rondom eenzaamheid vandaan komt en wat hierin kan helpen. Met als resultaat een training gericht op het bespreekbaar maken.

‘Door op zoek te gaan naar je eigen gedachten en gevoelens die het open contact belemmeren, krijg je inzicht in de redenen waarom je het contact uit de weg gaat of eenzaamheid niet bespreekbaar maakt.' - respondent enquête eenzaamheid

Casus

Een van de deelnemers van de pilot-training ‘Verbinden met eenzaamheid’ heeft een cliënt waarvan zij denkt dat ze eenzaam is. Als ze bij haar cliënt op huisbezoek kwam, wilde ze dit zo graag oplossen voor haar, dat dit juist averechts werkte. Door tijdens een oefening in de training contact te maken met haar eigen gevoel, kreeg ze inzicht in dit proces. Hierdoor kon ze tijdens het rollenspel ontspannen en meer achterover leunen, en ontstond er beter contact tussen haar en haar cliënt.

Kom niet te snel in actie

Het is vervelend om iemand eenzaam te zien en lastig om eenzame gevoelens van een ander te verdragen. Daarbij zijn sociale professionals gewend om mensen meteen te willen helpen. Maar door teveel gefocust te zijn op de oplossing, ga je als sociale professional voorbij aan een belangrijk onderdeel: écht contact maken met je cliënt en toelaten wat er wordt gezegd of non-verbaal gecommuniceerd. Het kunnen uitspreken van gevoelens van eenzaamheid geeft soms al lucht, terwijl onbegrip eenzaamheid zelfs kan vergroten. Het gaat om het accepteren dat iemand zich eenzaam kan voelen, zonder meteen door te schieten in interventies of oplossingen.

Bewustwording

Hoe pak je dat in contact komen met je eigen gevoelens bij eenzaamheid nou precies aan? Tijdens de training ‘Verbinden met eenzaamheid’ gaan de deelnemers hiermee aan de slag. Zij kijken op persoonlijk niveau waarom het lastig  is om die verbinding te maken met de cliënt waarbij je eenzaamheid signaleert. Ze gaan concreet aan de slag met:

  • De theorie over verschillende vormen van eenzaamheid en het proces van vereenzamen
  • Van zicht op je eigen schroom of weerstand naar contact maken over eenzaamheid
  • Verbinding zoeken met je eigen gevoel dat in de weg zit en hiermee oefenen.

Door aandacht te besteden aan de verbinding met eigen schroom en/of weerstand ontstaat opening om de verbinding met de eenzame gevoelens van de ander te maken. Deze training is samengesteld op basis van 5 pilottrainingen die zijn uitgevoerd en gezamenlijk ontwikkeld. De materialen (instructie, draaiboek, powerpoint, handouts) zijn beschikbaar vanaf januari en kunnen door iedereen gebruikt worden. Meer weten over deze training? Neem dan contact op met Maryse den Hollander of Martha Talma

Eenzaamheid verminderen: een duurzame aanpak

Om eenzaamheid zo effectief mogelijk te voorkomen en verminderen moeten organisaties in de praktijk beter gebruik maken van kennis over wat werkt. Bovendien moet de gemeente dit zo faciliteren dat praktijk en onderzoek daadwerkelijk van elkaar kunnen leren. Wilt u als gemeente ook eenzaamheid zo effectief mogelijk aanpakken? Vanuit Movisie hebben we verschillende mogelijkheden om daarbij te helpen: de verbetertool eenzaamheid met daaraan gekoppeld verbetersessies, het inrichten van een lerend netwerk en ondersteuning bij het toepassen van wat-werkt-kennis. En natuurlijk bieden we ook train-de-trainers aan professionals en vrijwilligers. Wilt u meer weten over een duurzame en effectieve aanpak van eenzaamheid? Neem dan vrijblijvend contact op met Lou Repetur of Jan Willem van de Maat.

Reacties

Ten eerste: er wordt veel gepraat over eenzaamheid en ook over verveling. Is het niet eigenlijk een grote angst voor stilte, omdat men dan geconfronteerd wordt met jezelf, zonder afleiding door anderen.
misschien kijk je terug naar je zeer triviale zinloze leven, omdat je nu een maal geen dr. Luther King, Ghandi, moeder Theresa, Nelson Mandela, Jezus of boedha bent, omdat je gekozen hebt voor de comfortzone, inkomen trivialiteiten en huisje boompje,beestje!

Dat je niet het lef hebt om te kiezen tussen goed en kwaad, of zelfs het weigeren hiervan.
Misschien omdat de voorbeelden King, Ghandi en jezus vermoord werden met voorbedachte reden, Mandela, tientallen jaren in de bak heeft gezeten, moeder theresa in diepe armoede leefde (omdat ze alles weg gaf aan de armsten der armen!) niet echt aantrekkelijk lijken. Heeft Nelson ook niet tientallen jaren in eenzaamheid door gebracht, maar zijn kruis droeg omdat dit tot een veel hoger doel diende dan zijn eigen ik!?

Veel eenzamen, dat zijn niet alleen ouderen, maar ook langdurig werklozen en chronisch zieken (vooral die dit van kinds af aan zijn) ontbreken de middelen om sociaal-cultureel actief te zijn of naar het theater, popconcert, voetbal of discotheek te gaan. de 100 euro die gemeente voerendaal geeft per jaar voor sociaal-culturele activiteiten is een druppel water om de zon te blussen. Het is niet voldoende voor 1 kopje koffie (dus geen expresso etc.) per week in een gewone gelegenheid.

In een buurthuis etc. samen met andere mensen in de marge, is niet wat het VN verdrag voor mensenrechten met een handicap bedoelde met volwaardig deelnemen aan de maatschappij.

Is niet vaak het leven in bittere armoede de mede oorzaak,van eenzaamheid en verveling en is de juiste hulp een flinke verhoging van bijstand, wajong en wia/wao (van mensen die vroeger het modale inkomen als een droom beschouwden!) met c.a 35% van hun totale netto inkomen!

Als de reden van hun eenzaamheid/verveling geen middelen zijn, maar op psycho-sociaal vlak zijn, is het niet hun medeverantwoordelijkheid om dit aan te kaarten! en is de drempel niet: van die maatschappelijk/ggz werker kom ik dan nooit meer vanaf, en moet zijn abnormale zorgzaamheid en dus betutteling maar pikken!

Beste Margot,

Dank voor je reactie en de manier waarop je de veelomvattendheid van eenzaamheid benoemt. In dit artikel hebben we ons gefocust op de schroom om eenzaamheid bespreekbaar te maken vanuit het perspectief van de sociale professional. Je stipt de angst voor stilte aan. In de training komt dit ook terug, stilte en aandacht voor je gevoel kunnen confronterend zijn. Tegelijkertijd kan het ook beweging creëren maar dit vereist moed en vaak ook begeleiding. Het klopt dat het aanbod van sociaal-culturele activiteiten niet hoeft aan te sluiten bij waar men behoefte aan heeft. We zien in de praktijk ook de valkuil om het bestaande aanbod te snel als oplossing voor te leggen. Hierin is nog terrein te winnen. Ook benoem je de angst voor bemoeizorg en betutteling. Sociale professionals hebben deze angst vaak zelf ook waardoor ze de eenzaamheid niet altijd bespreekbaar durven te maken. We hopen met deze training bij te dragen aan een gelijkwaardig contact tussen professional en cliënt. Hierdoor kan de cliënt zijn/haar hart luchten en zijn/haar behoeften aangeven. Natuurlijk is dit een klein onderdeel in een bredere aanpak tegen eenzaamheid maar een onmisbare schakel bij het verbinden van mensen.

In uw antwoord naar margot toe mis ik iets wezenlijks! Voordat je uberhaupt praat over de inzet van professionals, vrijwilligers en mantelzorgers en trainingen/cursussen om deze personen tools te geven om goede zorg te verlenen: Poen! (om het platvloers te benoemen) zonder dit geen rook door de schoorsteen! Ik ben zelf een chronisch zieke complexe zorgvrager (mentaal en lichamelijk) en transvrouw en woon ook in de gemeente Voerendaal (zuid-limburg) als er poen voor meerdere activiteiten per week+ het vervoer.is. Is de grootste (niet benoemde) drempel verwijderd + de drempel om tussen aan de ene kant te vertoeven tussen dorpsgekken en bemoeizuchtige en doodknuffelende kerkkoordames (in mijn dorp het basistype van vrijwilligers die je blij willen maken met een bon van de plusmarkt van 10 euro waar je ook hun vriendelijk geacht wordt te bedanken(terwijl je liever poen voor de coffeshop wil hebben of een taxi om je na het stappen in Maastricht of heerlen(na elven geen bus huiswaarts meer) te vertoeven!

reden 3.
als er een passend programma voor mijn behoeften zou zijn; is dit nog steeds in het kader van welzijn. Dus nog steeds in de marge van mensen die ziek,zwak, misselijk of uit de prehistorie komen!

Ik weiger pertinent naar het buurtcentrum te gaan e.d.!
reden 1 : erg veel nadruk op ouden van dagen. Ik ben er 2 a3 keer geweest en kreeg de indruk dat er voornamelijk 75+ ers aanwezig waren. Ook de activiteiten waren voornamelijk op deze doelgroep gericht ! en voor het merendeel 'dorpsfiguren', d.w.z. het waren echt geen Steven Hawkings! Als voormalig geestelijk verzorger (als ex- missionaris SMA van 48 jaar) en vrijwilliger in de zomervakanties op het gebied van ruiterkampen voor mensen met een meervoudige beperking heb ik natuurlijk geen hekel aan deze mensen, die wil ik net juist graag zo goed mogelijk helpen.
Maar nu ik zelf ernstig en chronisch ziek ( zeer ernstige obstructief slaap apneu, Chronisch vermoeidheidssyndroom, depressie & genderdysforie) thuis zit heb ik ook de behoefte om me persoonlijk te ontwikkelen en te groeien. Ik denk dan aan muziekles, schilderles, verdieping op het gebied van religie &filosofie op (post) academisch niveau en het bezoeken van LHBT friendly uitgaansgelegenheden; theaterbezoek.(dat doorgaans als elitair bestempeld wordt, maar niet veel duurder is dan doorsnee prof. voetbalwedstrijden of de Toppers etc.)

reden 2. Ik heb me in het verleden moeten losscheuren uit de dorpscultuur en R.K kerk. M.n de dorpsroddels, dubbele moraal en beklemmende sociale controle(het tegenovergestelde uiterste is ook niet aanbevelingswaardig!) . Mijn leeftijdsgenoten zijn danwel randkerkelijk of anti kerkelijk of iets er tussen, maar dat betekent niet automatisch een open mind: ze zien geen transvrouw, maar een bouwvakker in jurk die ofwel lui in bed ligt (luie zak!) en als ik actief ben een werkweigeraar?profiteur! als je iedere dag uren wandelt, kun je ook werken!

Reageer op dit artikel

2 + 9 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.