Eerste hulp bij keuze meetinstrumenten sociaal domein

Aan de slag met de InstrumentWijzer
artikel - 16 november 2016

In de welzijnssector groeit de behoefte om te weten wat de effecten zijn van de geleverde zorg en ondersteuning. Nu gemeenten met schaarse middelen nieuwe verantwoordelijkheden hebben op het gebied van werk, ouderen- en jeugdzorg, wordt het belang ervan alleen maar urgenter. Heeft het beleid wel het beoogde effect? Movisie, Sociaal Werk Nederland, Atrivé en Jochum Deuten ontwikkelden samen InstrumentWijzer.nl; een keuzehulp die gemeenten en organisaties helpt een passend instrument te vinden om dit te meten.

De voorbije jaren is in de welzijnssector de aandacht voor het meten van prestaties gegroeid. Gemeenten kregen taken toegekend op nieuwe en uitgebreide beleidsterreinen, terwijl ze ook moesten bezuinigen. Om deze taken zo goed mogelijk uit te voeren, is het van belang dat gemeenten, zorginstellingen en wijkteams inzicht krijgen in de effecten van het gekozen beleid en de geleverde zorg en ondersteuning. Zijn de goede keuzes gemaakt? Worden de beoogde doelen wel bereikt, zoals het vergroten van zelfredzaamheid of participatie? Dit inzicht is essentieel voor het nemen van geïnformeerde beslissingen over de toekomst en daarmee over het welzijn van de individuele cliënt of burger. Voor gemeenten is het daarnaast vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) zelfs verplicht om met 'outcome criteria' te werken.

Wat is outcome?

Bij outcome gaat het om de kwaliteit van het geleverde resultaat, het effect. Dat is wezenlijk verschillend van de output, waarbij het alleen gaat om het aantal cliënten, het aantal geleverde diensten of het aantal bijeenkomsten. Hanneke Mateman, senior adviseur bij Movisie: ‘Gemeenten en welzijnsprofessionals registreren veel, maar niet altijd wat echt relevant is. Het is fijn om te weten dat er tien deelnemers zijn geweest voor de budgetcursus, maar kunnen ze nu ook beter omgaan met hun financiën? Dat laatste, de outcome, is in feite waar het om gaat. Dan weet je wat het werkelijke effect van je inspanning is geweest.’ Op basis daarvan kan bijvoorbeeld besloten worden de cursus aan te passen, of vaker in te zetten.

In co-creatie outcome indicatoren formuleren

Wilt u aan de slag met het meten van outcome? Movisie kan u hierin begeleiden. In een aantal sessies gaat Movisie samen met u, aanbieders en burgers in gesprek over wat er in uw gemeente nodig is. Na afloop beschikt u over outcome-indicatoren voor monitoring, heeft u inzicht in elkaars perspectief op toekomstambities en belangen en heeft u input voor effectief en duurzaam beleid rond het thema waar u zich op wilt richten. Bijvoorbeeld beleid rond informele zorg. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Hanneke Mateman

Een oerwoud aan tools

Een eerste stap is om te bepalen wat het beoogde effect van beleid, zorg of ondersteuning zou moeten zijn. Dit kan gaan om effecten op individueel cliëntniveau, voor één voorziening. Het kan ook gaan om effecten op maatschappelijk niveau, bijvoorbeeld grotere zelfredzaamheid of meer participatie in een wijk of een gemeente als geheel. Vervolgens is het van belang om op een betrouwbare manier in kaart te brengen waarom die effecten wel of niet worden behaald. Dat kan door te meten. Die tweede stap is vaak lastiger. Volgens Mateman ligt dat echter niet aan het aanbod van meetinstrumenten: ‘Er is een oerwoud aan tools beschikbaar, maar gemeenten en welzijnsprofessionals vinden het – juist door deze hoeveelheid – lastig om hieruit een keuze te maken. Ook is niet ieder instrument even gemakkelijk toe te passen.’

Keuzehulp

Om te helpen bij het maken van de keuze voor een instrument, hebben Movisie, Sociaal Werk Nederland, Atrivé en Jochum Deuten een keuzehulp ontwikkeld: InstrumentWijzer.nl. Op deze website is een uitgebreide beschrijving te vinden van voorlopig 25 instrumenten. Het gaat om generieke instrumenten, zoals een effectencalculator of een maatschappelijke kosten-baten analyse, maar ook om thematisch gerichte instrumenten zoals de participatieladder. Daarnaast zijn er zowel kwantitatieve als kwalitatieve instrumenten opgenomen op de website. ‘Van alles door elkaar dus’, zegt Mateman. ‘Dat is ook het overzicht dat we willen bieden. Je kunt de zoekopdracht specificeren aan de hand van je eigen wensen als het gaat om bijvoorbeeld uitvoering, tijd en soort onderzoek.’ Zo kan het instrument worden gevonden dat het best past bij de beoogde effecten en de beschikbare middelen van gemeenten, professionals en organisaties.

Voordelen van inzicht in effecten

Als het lukt om de effecten van wat je doet goed in kaart te brengen, heeft dat allerlei voordelen. Inzicht in effecten biedt mogelijkheden om interventies te verbeteren en daarmee doelgroepen beter (efficiënter en effectiever) te helpen. Het maakt professionals bewust van hun handelen en de gevolgen daarvan. Effect- en tevredenheidsonderzoek is ook een goede manier om klanten te betrekken bij de uitvoering en je organisatie. Uit zes proeftuinen in gemeenten gericht op het ontwikkelen van outcome indicatoren bleek hoe belangrijk het was om samen met alle betrokkenen te bepalen wat de beoogde effecten zijn en hoe je die kunt meten. Zo’n co-creatief proces kan ook helpen om de vrees bij instellingen weg te nemen dat zij worden afgerekend op de informatie die zij aanleveren. En, zoals Saskia Keuzenkamp, manager Effectiviteit bij Movisie, stelt: ‘Een indicator is het begin van een dialoog. Wat zeggen de cijfers? Wat ligt er aan ten grondslag? Wat kun je eraan doen? Moeten we verdiepend onderzoek doen om te kijken wat de oorzaken zijn?’ Kortom: van meten kun je leren, vooral als je dat samen vorm geeft.

InstrumentWijzer.nl bevat ongeveer 25 instrumenten. Het is de bedoeling dat de keuzehulp in de komende jaren verder uitgebreid en gevuld wordt. Gemeenten en uitvoerende organisaties kunnen daarom zelf ook meetinstrumenten aandragen voor de Instrumentwijzer. InstrumentWijzer.nl is onderdeel van de Wat Werkt Studio, een openbaar digitaal leerplatform voor professionals die te maken hebben met vragen over maatschappelijk rendement. Delen van dit artikel zijn gebaseerd op een interview met Hanneke Mateman in het oktobernummer van Binnenlands Bestuur (pdf).

Reacties

Reageer op dit artikel

1 + 0 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.