Werken aan financiële rust bij cliënten in zes stappen

artikel - 18 oktober 2017

Wijkbewoners die aankloppen bij wijkteams kampen vaak met financiële problemen. Financiën snel weer op orde krijgen is belangrijk: voordat je het weet is een niet problematische schuld opgelopen tot een problematische schuld. Maar, hoe pak je dat aan? Movisie ging hierover in gesprek met twee deskundige sociale professionals. Samen hebben zij zes stappen op een rij gezet die jou kunnen helpen in de begeleiding van cliënten met financiële problematiek.

Jora Wolterink, projectmedewerker armoede en schulden bij Stichting De Tussenvoorziening vertelt: ‘Financiële problemen zorgen voor veel stress, bij cliënten, maar ook bij medewerkers in wijkteams. Zij worstelen met de vraag ‘hoe financiële problemen aan te pakken: waar te beginnen?’ Men mist vaak kennis over financiën of voelt zich hier onzeker over. Er komt ook veel op wijkteams af. Financiële problemen zijn niet het enige waar zij iets van af moeten weten. Gezien de verwevenheid van financiële problemen met andere problematiek, is kennis op dit vlak essentieel. Het is belangrijk dat we wijkteams hierbij ondersteunen.’

Feiten en cijfers

  • 80% van de clientèle van wijkteams heeft financiële problemen.
  • Ruim de helft van de arme Nederlanders verkeert drie jaar of langer in armoede. Dat zijn 600.000 Nederlanders (SCP, 2016).
  • Maar liefst 40% van de huishoudens kampt met betalingsachterstanden (NIBUD, 2015).
  • Ongeveer de helft van de langdurig armen bestaat uit werkenden en hun aandeel is sinds 2005 flink gegroeid, van ruim 40% naar ruim 50% (SCP, 2016).
  • Bij ‘nieuwe armen’ daalt de kans dat er een eind komt aan hun armoede sterk. Na het eerste jaar stroomt 60% uit, na het tweede armoedejaar is dit minder dan 20%. Snel ingrijpen is dus cruciaal. (SCP, 2016).

Ricco de Goede, voormalig schuldhulpverlener en tegenwoordig adviseur en trainer binnen het sociaal domein: ‘Basiskennis van financiën en schulden is hard nodig van sociale wijkteams. Financiële problemen staan in de regel niet op zichzelf. En zo lang financiën niet op orde zijn, kunnen mensen niet goed nadenken over wat ze zouden willen met hun leven, laat staan over het oplossen van problemen. Langdurige armoede leidt vaak tot het stapelen van problemen en houdt mensen in een cirkel waar ze zelf niet meer uitkomen. Als je te weinig geld hebt om te eten, je huis kwijtraakt en steeds minder grip op je leven hebt, leef je continu met spanning. Stress zorgt ervoor dat het vermogen om problemen op te lossen achteruit gaat en mensen bij de dag gaan leven. Bij mensen met schulden zie je vaak ineffectief gedrag, afwezigheid, impulsiviteit en moeite met het maken van beslissingen. Schulden zijn dan zo gemaakt. Het is belangrijk dat wijkteams dit weten en in hun aanpak hier rekening mee houden.’

Stap 1: Zorg dat je voldoende kennis hebt van financiën en financiële problematiek

Jora: ‘In Utrecht pogen we vanuit de taskforce financiële uitstroombelemmeringen een gemeenschappelijke schuldenscholing te realiseren. Eén van de dingen waar we mee willen beginnen is financiën ‘leuk’ maken en de angst wegnemen om deze op te pakken. We zouden dit willen doen door het organiseren van inspiratiebijeenkomsten waarin we de samenhang met vraagstukken op andere leefgebieden laten zien. Bijvoorbeeld gezondheid, huiselijk geweld en huisvesting. Wat levert het op andere gebieden op als de financiën op orde zijn? Daarna kunnen mensen verdiepingstrainingen volgen. Bijvoorbeeld: hoe weet je nu of het inkomen van cliënten op niveau is en hoe check je dit? Maar ook kunnen mensen zich bekwamen in ‘leren signaleren’ en ‘motiverende gespreksvoering’.

Stap 2: Vroeg-signalering en de vraag achter de vraag

Jora: ‘Vroegsignalering richt zich op mensen die zelf nog geen hulpvraag geformuleerd hebben, maar waar wel (in dit geval) financiële problematiek een risico vormt. In de wijkteams staat de hulpvraag van de cliënt centraal. Onbedoeld gevolg is soms dat, als er sprake is van financiële problematiek en de cliënt dit niet aangeeft, dit onder de radar blijft. Het zoeken naar de vraag achter de vraag is daarom belangrijk. Vraag standaard door over financiën. Bijvoorbeeld: ‘lukt het je om rond te komen?’ Het is daarnaast zinvol om altijd een voorzieningencheck te doen bij mensen. Ontvangen ze alle voorzieningen waar ze recht op hebben? Je kunt dit ook in een wijk aanbieden door bijvoorbeeld een spreekuur te organiseren hierover. Maak de drempel hiervan zo laag mogelijk en werk outreachend. Ga bijvoorbeeld met ervaringsdeskundigen op pad in de wijk om zo gesprekken aan te knopen met mensen. Maar ook afspraken met woningbouwverenigingen en andere algemene voorzieningen om huisuitzettingen en afsluiten van gas/water/stroom te voorkomen, zijn belangrijk. Zie bijvoorbeeld Vroeg Eropaf! Maak daarnaast goede afspraken tussen organisaties over de overgang van begeleid wonen naar zelfstandig wonen. Deze overgang is vaak kwetsbaar. Zo voorkom je dat financiële problematiek uit de hand loopt en ben je er vroeg bij.’

Jora: ‘Besef dat onder schuldenaren veel laaggeletterden en mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) voorkomen. Een cliënt kan wel zeggen ‘ik heb de deurwaarder gebeld en het is geregeld’ maar vraag altijd hierop door! Wat heb je precies gedaan, wat was het antwoord. Vaak kom je er dan achter dat ze het eigenlijk niet snappen en kun je alsnog ingrijpen om erger te voorkomen.’

Stap 3: Straal ‘professionele rust’ uit

Ricco: ‘Mensen met (financiële) problemen kampen elke dag met stress. Daarom is het belangrijk dat je als professional rust creëert en uitstraalt. Als jij rust uitstraalt en kennis van zaken hebt, krijgt je cliënt ruimte om na te denken en aan zijn problemen te werken. Richt je op dat wat stress wegneemt bij de cliënt. Vaak is dat het stabiliseren van financiën. Besef ook: de zelfredzaamheid van mensen in schaarste is beperkt. Dit vraagt om pro-actief handelen. Grijp in waar nodig, maar blijf naast de cliënt staan. Neem zijn probleem niet over. Werk vanuit je mens-zijn en niet vanuit hiërarchie. De onlangs in Nederland ingevoerde aanpak Mobility Mentoring vormt een mooi voorbeeld hiervan.'

Ricco: ‘Leuke oefening: wissel eens van perspectief en ervaar zelf hoe het is om een gesprek te voeren onder stress. Je zult zien dat spanning de mate waarin je kunt nadenken beïnvloedt. Cliënten bevinden zich permanent in deze situatie. Heel belangrijk om deze ervaring mee te nemen in je omgang met kwetsbare mensen.’

‘Leuke oefening: wissel eens van perspectief en ervaar zelf hoe het is om een gesprek te voeren onder stress'

Stap 4: Stabiliseren van financiën

Ricco: ‘Binnen een maand zou iemand eigenlijk financieel stabiel moeten zijn. Kennis die nodig is om mensen financieel stabiel te krijgen moet je als werker in kunnen zetten. Idealiter heb je die kennis zelf, anders haal je die bij collega’s, bijvoorbeeld bij vrijwilligers, schuldhulpverleners en sociaal raadslieden. Door samen te werken leer je elkaars vak steeds meer kennen en waarderen!’

Voor wijkteamwerkers kan het soms lastig zijn om te beoordelen welke schulden wel en niet problematisch zijn. Het is ingewikkeld om te zien of een beslag klopt, om te bepalen welke tijdelijke betalingsregelingen handig zijn en welke niet, of hoe je moet reageren als er bank- of boedelbeslag gelegd wordt. Weet je het niet, zoek dan de samenwerking met specialisten op.

Jora: ‘Probeer mensen ook te helpen met financieel beheer. Wij denken bij sparen vaak aan grote bedragen. Maar je kunt ook per maand 10 euro sparen. Dat levert mensen op dat zij iets meer zekerheid hebben als er sprake is van onvoorziene uitgaven. Daardoor ervaren zij meer grip.’

Stap 5: Aan de slag met de toekomst

Ricco: ‘Zijn de financiën stabiel? Ga dan aan de slag met de toekomst. Wat zijn de toekomstwensen van de cliënt? Wat zou hij of zij graag willen? Wat is voor hem of haar een gelukkig leven? Bespreek samen met de cliënt de samenhang van financiële problemen met andere problematiek. Op welke knop moet de cliënt als eerste drukken om zijn toekomstwensen te realiseren? Zo werk je samen met de cliënt aan empowerment.’

Stap 6: Laat niet los als het stabiel lijkt

Jora: ‘Schulden zijn ingewikkeld maar armoede is nog ingewikkelder. Hoe werk je nu structureel aan empowerment? Besef dat mensen in armoede en met schulden lotgenoten nodig hebben waarin zij kunnen delen hoe het is te leven met schaamte en chronische stress. Besef dat echt werken aan een positieve toekomst een langdurig traject is. Wees hierin eigenwijs en doe wat nodig is!’

Ricco: ‘Structureel herstel begint in mijn ogen met rust creëren en van daaruit samen kijken naar de toekomst. Niet alleen wijkteams hebben hierin een taak. Gemeenten, schuldeisers, familie, omgeving, iedereen kan vanuit zijn of haar rol rust creëren voor mensen met schulden. Mooie oproep om over na te denken: Hoe kan ik mijn werkprocessen zo inrichten dat ik bijdraag aan rust bij de cliënt?’

Verder lezen

Hier leest u meer over armoede en schulden en hoe deze aan te pakken:
• Publicatie: Wat werkt bij de aanpak van armoede
• Publicatie: Wat werkt bij schuldhulpverlening
• E-learning: Signaleren en begeleiden van financiële problemen in het wijkteam
• Flyer: Wegwijzer voor hulp bij financiële problemen (voor sociale professionals)

Reacties

Werken aan financiële stabiliteit? Het studieboek 'Staatkunde, Nederland in drievoud' uit de serie nieuwe didactiek voor bestuur en politiek merkt op dat de fundamentele problematiek niet (meer) wordt opgelost.

Om inzicht te geven en dat er sprake is van een gebrek aan politieke stabiliteit heb ik mijn eigen Blog geopend: www.speelman.org. Op http://www.speelman.org/didactiek-voor-bestuur-en-politiek/de-koninklijk... kan men inzien waarom ik een WMO inidactie 'nodig heb' die mij nog eens € 323 p/mnd kost en de gemeenschap een bijdrage van zo'n € 1000 p/mnd! U moet beseffen dat ik die € 323 niet ga betalen !!! Er is in ernstige mate sprake van een 'Misdaad v/d Hoogste Orde' - 'Vergrijp'

Hoogachtend, Lambert Speelman

Reageer op dit artikel

8 + 1 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.