Zelfregie, soms onmogelijk?

Mevrouw Jansen wil thuis blijven wonen
artikel - 5 november 2014
Zelfregie, ook in moeilijke situaties?

Werken vanuit zelfregie, soms lijkt het onmogelijk. Er zijn nu eenmaal mensen die te kwetsbaar zijn om zelf aan het roer te staan. Waar of niet waar? In een serie artikelen kijken we aan de hand van praktijkvoorbeelden naar de mogelijkheden en onmogelijkheden van het werken vanuit zelfregie. Dit keer is het ‘podium’ voor mevrouw Jansen.

Mevrouw Jansen van 81 is vergeetachtig en laat soms het gas aan staan, maar wil heel graag zelfstandig thuis blijven wonen. Door haar vergeetachtigheid brengt ze zichzelf en haar omgeving in gevaar. Ook is een ze een tijdje geleden gevallen in huis. Haar buren en familie maken zich terecht zorgen. Kan mevrouw Jansen bepalen wat goed voor zichzelf is? Hoe kun je als professional mevrouw Jansen keuzes respecteren en de veiligheid in oog houden?

Wat is zelfregie?
Zelfregie betekent zelf bepalen. Eigen keuzes maken en het leven invullen zoals dat bij de persoon past. Als professional kun je iemand daarbij ondersteunen. De vier elementen van zelfregie kunnen hierbij helpen: eigenaarschap, motivatie, kracht en contacten. Meer informatie over zelfregie: www.movisie.nl/zelfregie.
 

Hoe werk je vanuit zelfregie in de situatie van mevrouw Jansen?

Eigenaarschap

Familie en buren van mevrouw Jansen vinden het niet meer verantwoord dat ze in haar eigen huis blijft wonen. Maar de vraag of ze nog wel thuis kan blijven wonen, roept bij mevrouw Jansen alleen maar verzet op. Haar belangrijkste wens is juist om in haar eigen huis te blijven. Werken vanuit zelfregie betekent dat mevrouw Jansen eigenaar is van het probleem en de oplossing. Maar wat is het probleem?

Het is belangrijk om de grenzen duidelijk te benoemen: als er geen oplossing komt om de risico’s van het gas dat aan blijft staan en het vallen te beperken, is het niet meer verantwoord om thuis te blijven wonen.

'Wat wilt u veranderen?'
'Ik wil dat anderen niet meer zo vaak tegen me zeggen dat ze zich zorgen maken en dat ik naar een tehuis moet. Dan ga ik me zelf ook zorgen maken en ik moet mezelf de hele tijd verdedigen.'

Daarbij staat centraal wat thuis blijven wonen voor mevrouw Jansen betekent en waarom het zo belangrijk voor haar is.

'Wat wilt u houden zoals het is?'
'Ik wil thuis blijven wonen. Dan kan ik gewoon mijn eigen dingen blijven doen en kan ik zelf bepalen wanneer ik wat doe.'

Vervolgens gaat het er om te zoeken naar een manier waarop mevrouw Jansen thuis kan blijven wonen, die zij prettig vindt én die voldoende veilig is. Een vraag die hierop aansluit is:

'Wat heeft u hierbij nodig?'
'Ik moet zorgen dat ik het gas niet meer aan laat staan en dat ik iemand kan waarschuwen als ik val. En dan moet ik mijn familie en buren gerust stellen. Het is fijn als iemand me daarbij kan helpen, want van mij nemen ze niet aan dat het wel goed komt.'

Motivatie

Voor mevrouw Jansen is het belangrijk dat ze thuis kan blijven wonen. Wat vindt ze fijn aan thuis wonen?

'Naar welk moment van de dag kijkt u uit?'
'Het opstaan ’s morgens. Ik zet dan een kopje koffie en lees de krant. En ik vind het fijn om naar de vogels in de tuin te kijken.' '

Wat vindt u het belangrijkst in het leven?'
'Ik heb altijd veel gezorgd. Nu is het tijd voor mezelf. Ik vind het belangrijk om op mijn manier, in mijn tempo, te genieten van kleine dingen. Even alleen voor mezelf zorgen.'

'Waar bent u trots op in uw leven?'
'Dat ik het fijn heb gehad met mijn man en dat mijn kinderen allemaal goed terecht zijn gekomen. Het was niet altijd gemakkelijk, maar het is wel goed geweest.'

'Wat is het belangrijkst voor u in deze situatie om te veranderen?'
'Ik ben zo vergeetachtig dat ik telkens het gas vergeet. Maar ik wil wel zelf thee en koffie kunnen zetten en kunnen koken. Anders ben ik afhankelijk van anderen en kan ik niet meer zelf bepalen wat ik eet en wanneer ik eet.'

Kracht

Mensen in de omgeving van mevrouw Jansen maken zich zorgen. En zij ziet natuurlijk zelf ook wel dat het allemaal niet meer zo gemakkelijk gaat als vroeger. Daardoor komt er veel nadruk te liggen op wat ze niet meer kan. Aandacht voor wat ze wel goed kan en kon, helpt om anders naar het probleem te kijken. Het wordt duidelijker waarin ze nog iets betekent voor anderen. Dat kan bijvoorbeeld door te vragen naar haar sterke kanten en door te vragen naar hoe ze eerder problemen heeft opgelost. Dat brengt haar misschien op ideeën om met de huidige problemen om te gaan.

'Waar bent u goed in?'
'Ik heb altijd veel voor anderen gezorgd. Voor mijn kinderen natuurlijk, voor mijn man toen hij ziek werd en vroeger voor mijn moeder. Dat deed ik graag en goed. Oh, en ze zeggen altijd dat ik zo lekker kan koken.'

'Vragen anderen u weleens om hulp?'
'Mijn buurvrouw heeft slechte ogen en kan niet meer zo goed lezen. Ik lees wel eens haar post. Maar verder houd ik het een beetje af. Ik ben zelf ook niet meer de jongste en wil nu vooral goed voor mezelf zorgen.'

'Hoe kijkt u terug op moeilijke periodes in uw leven?'
'Dat was vooral de periode dat mijn man ziek was. We waren heel verdrietig en de zorg was ook fysiek zwaar.'

'Wat heeft u gedaan om overeind te blijven?'
'Gewoon maar doorgaan. En heel veel praten met mijn man, mijn kinderen en anderen. Dat hielp om het vol te houden.'

Contacten

De mensen die zich zorgen maken voelen zich betrokken bij mevrouw Jansen. Door die zorgen verloopt het contact soms een moeizaam. Het is goed om eens door te praten over welke mensen belangrijk zijn voor mevrouw Jansen en of ze daar dingen anders in wil.

'Welke mensen zijn belangrijk voor u?'
'Mijn kinderen en kleinkinderen natuurlijk. En een aantal buren die hier ook al heel lang wonen. Ik ken echt heel veel mensen in de buurt. Ik vind het fijn om regelmatig een praatje te maken.'

'Welke mensen steunen u?'
'Vooral mijn kinderen. En ik heb ook een paar buurvrouwen die ik al heel lang ken. Die helpen mij met kleine dingen en ik help hen.'

'Aan welke mensen verleent u steun?'
'Mijn buurvrouwen dus. En mijn kinderen komen ook nog steeds om raad bij mij. Vooral mijn middelste vind het fijn om haar zorgen even van zich af te praten.'

Wat is het kernprobleem?

Het risico dat het gas aan blijft staan is niet acceptabel, zowel voor de veiligheid van mevrouw Jansen als voor die van haar omgeving. Hoe kunnen we zorgen dat dat niet meer gebeurt, zodat ze thuis kan blijven wonen?

‘U zegt dat u het lastig vindt dat u soms zo vergeetachtig bent en af en toe het evenwicht verliest. Heeft u ideeën hoe u minder kunt vergeten of kunt voorkomen dat u uw evenwicht verliest?'
'Nee, eigenlijk niet, misschien zijn er wel verklikkers voor het gas of pillen voor het evenwicht, maar dat weet ik niet. Ik ben vooral bang dat ze me in een tehuis stoppen.’

De essentie is om samen met mevrouw Jansen hardop na te denken over met wie of waar een mogelijke oplossing te vinden is, die past binnen de wensen van mevrouw Jansen. De stap naar een oplossing kan mevrouw Jansen dan waarschijnlijk zelf nemen omdat ze meedenkt, zelf richting geeft en eigenaar van het probleem is. Als professional gebruik je de vier elementen van zelfregie (eigenaarschap, kracht, motivatie, contacten) om samen tot oplossingen te komen. En neem je wettelijke en morele grenzen en veiligheidsnormen mee als gegeven in het gesprek.

De kunst van de professional, vrijwilliger of andere betrokkene is om de goede vragen te stellen. De vragen van QueZ kunnen daarbij een hulpmiddel zijn.

Mogelijke oplossingen

  • Koken op elektra of inductie;
  • Gas afsluiten en zorgen dat mevrouw met waterkoker en magnetron toch nog uit de voeten kan;
  • Alleen gasfornuis gebruiken als er iemand in de buurt is, die daarna even kijkt of het gas uit is. Voor andere momenten maaltijden in de magnetron opwarmen (kant-en-klaar of zelf gekookt);
  • Een briefje op een handige plek met een reminder ‘is het gas wel uit?’;
  • Iemand die na kookmomenten even belt om te helpen herinneren;
  • Samen met anderen koken, bijvoorbeeld met de buurvrouwen, een kleinkind of iemand in de buurt die graag wil leren koken;
  • Een personenalarmering en/of een telefooncirkel voor het vallen;
  • Als er voor koken en vallen een veilige oplossing gevonden is: een gesprek met buren en familie over de zorgen, de oplossingen en over hoe graag mevrouw Jansen in haar huis wil blijven en hoe dit in de toekomst verdergaat.

 

Meer lezen

Meer informatie over werken vanuit zelfregie vindt u op www.movisie.nl/zelfregie.

Kennisdossier
Trefwoorden

Reacties

Dank voor alle reacties! De insteek van dit artikel is om te laten zien dat het gesprek altijd mogelijk is, ook in moeilijke situaties. Waarbij de motivatie, kracht en eigen netwerk van mensen centraal staat, met oog voor de veiligheid. We begrijpen dat de beschreven situatie deze (en nog veel meer) vragen oproept en het is goed om daarover met elkaar in gesprek te blijven. Vaak zijn er namelijk geen kant en klare oplossingen, maar het is belangrijk het gesprek te voeren waarin gezocht wordt naar manieren die bij de persoon in kwestie passen.
Hartelijke groet,
Anouk Poll en Ton van Elst
Movisie

allen,
Mooie casus; bruikbare Quez vragen, ga ik zeker gebruiken (wat ik al doe op mijn manier) en delen met mijn collegae; en een goede discussie. Maar van mijn klanten zijn 40 % alleen wonend; is er bij een groot percentage door de gevorderde dementie geen ziekte-inzicht meer en is de zelfregie niet aanwezig of ongeloofwaardig; daarvan wonen kinderen soms > dan 100 km afstand; de buren die wij inschakelen omdat men bv 's nachts dwaalt geven aan 't niet meer aan te kunnen. Van de week moest er 'vrouw in te onverantwoorde situatie' met spoed opgenomen worden. I.v.m. wachtlijsten bij 24 instellingen in een cirkel van 100 km geen plek maar uiteindelijk wel een plekje gevonden. De wachtlijsten groeien; de thuiszorg moet 't volgend jaar met 30 % minder doen; de onervaren gemeente met 25 % minder. Ik ben bang dat dan onze 'medemensen zonder zelfregie' die thuis onzichtbaar achter hun voordeur verder moeten leven/lijden in 2015 regelmatig de voorpagina gaan halen. vr gr daan van delden

Ik ben het hier grotendeels mee eens. Mij bekroop tijdens het lezen van dit verhaal, dat cliënten in de thuissituatie met; gemeente en ziektekostenverzekeraars te maken hebben. Wie doet nu wat als iemand niet zelf zijn eten klaar kan maken en/of opwarmen(en dat 7 dagen lang...) of misschien 6 dagen als dan in het weekend eindelijk die verwonende zoon/dochter langs komt? Er komt namelijk niemand van de WMO elke dag langs om dit te doen wordt dan tegen de mensen gezegd. Wie is hier nu verantwoordelijk voor; dit is namelijk geen zorg die meer vergoed wordt onder het kopje persoonlijke verzorging. de cliënten vallen tussen het wal en het schip door de economische argumenten die zwaarder lijken te tellen. Ik vind dit echt een zorgelijk signaal en elke keer wil ik de praktijkvoorbeelden blijven benoemen. Alleen als je zaken benoemd wordt het duidelijk

Ook mijn angst is dat er straks veel onzichtbaar(maar ook zichtbaar) leed achter de voordeur schuilt.
Eigen regie is prachtig zolang je ook inderdaad vanuit je geestelijke gezondheid dat kunt doen en houden..
Maar licht dementerende ouderen zijn juist al door de dementie hun eigen regie kwijt.
het geheugen speelt bij eigen regie een grote rol.en ze zijn daardoor ook een onbetrouwbare gesprekspartner geworden. Daarbij zie je ook heel vaak karakter verandering, vraag maar aan de mantelverzorgers, mijn schoonmoeder wist de dagen van de week niet meer, afrekenen in winkels ging niet meer toch woonde ze nog steeds zelfstandig in een service flat waar de service in de loop van de tijd afnam. Pas als er veel overlast is en de omgeving gaat klagen word er actie ondernomen. De participatie wet is op papier prachtig maar zoals met zoveel dingen de praktijk wijst vaak anders uit. Ieder mens wil ook wel een keer helpen maar als iets structureels word is het wel een ander verhaal. Daarom zeg ik wel steeds vrijwilligers werk is vrijwillig maar niet vrijblijvend..
Daarbij nog de bezuiniging op de thuiszorg/thuishulp. Daar maak ik me wel zorgen over.
Ook als mantelzorger/vrijwilliger heb ik nog wel de regie over mijn leven of word dat ingeperkt door de maatschappij. Ik ben reuze benieuwd hoe het zich ontwikkeld.

Beste Anke,
ik kan me die angst voorstellen en dementie is een lastig en pijnlijk proces voor zowel de persoon zelf als voor haar/zijn omgeving. wij zijn op zoek naar wat er nog wel mogelijk is, ondanks beperkingen van budget, menskracht en van de persoon. Dat betekent niet dat we onze ogen moeten sluiten voor wat er op ons afkomt, maar dat we daarnaast ook alert moeten blijven om bijvoorbeeld in de situatie van mevrouw jansen ons ook steeds weer moeten afvragen wat mogelijk is en wat verloren is gegaan.

Dat ouderen graag heel lang thuis willen blijven wonen wordt zwaar overdreven door het kabinet. Maar dat heeft natuurlijk een begrijpelijke reden. Ik heb te doen met eenzamen en angstigen allleen in hun (te grote) huis. Wat gaan we doen aan veiligheid voor hen tav dreiging insluipingen en overvallen.

Mooi voorbeeld. Maar hoe gaat het verder? Ouderdom is zeer onbetrouwbaar. Vandaag geregeld kan morgen totaal anders zijn. Welke elementen kunnen zorgen voor zekerheid en bestendigheid.?
Een oogje in het zeil houden? Nee, er moet meer en beter!

Als aanvulling op mijn vorige reactie op dit artikel, bijgevoegde site met link naar mijn blog dat ik vorge maand voor Zorg en welzijn schreef.
Ik beschrijf daar het belang van het stellen van vragen als: wie is er betrokken bij de situatie en wat hebben die partijen te vertellen over wat er aan de hand is en wat denkt een ieder te kunnen bijdragen om de situatie te verbeteren?
Het gaat bij het stellen van dit soort vragen over uitgaan van gezamenlijke kracht en motivatie om de situatie te verbeteren. Waarbij het bevorderen en ondersteunen van de dialoog tussen alle betrokken partijen het middel is. Niet één persoon staat centraal, maar de (sociale) kwestie.

Hartelijke groeten,
Elsbeth Kamphuis

http://www.zorgwelzijn.nl/Welzijnswerk/Opinie/2014/10/Wie-laat-zich-gebr...

Beste meneer/mevrouw,
Wat mooi dat dit artikel zo dicht bij de praktijk is geschreven door dit voorbeeld uit te werken.
Wat me opvalt is dat er vooral gekeken wordt vanuit het perspectief van de mevrouw. Zijn er niet meerdere partijen betrokken bij deze situatie? En is het kernprobleem niet dat mevrouw zelftandig wil blijven wonen én dat familie en buren van mevrouw het niet meer verantwoord vinden dat ze in haar eigen huis blijft wonen. Een sociale kwestie en niet een individuele zaak?
De essentie zou wat mij betreft zijn dat mevrouw Jansen samen met deze andere betrokken partijen hardop gaat nadenken over het verbeteren van de situatie en wat een ieders aandeel kan zijn. Gezamenlijk verantwoordelijk waarbij alle partijen ruimte hebben om keuzes te maken en beslissingen te nemen.

Beste Elsbeth Kamphuis,

Dank voor uw reactie: u heeft helemaal gelijk dat het gaat om een sociale kwestie gaat waarin het netwerk van mevrouw Jansen een belangrijke rol speelt. In dit voorbeeld willen we vooral benadrukken dat het uitgangspunt wel moet zijn dat mevrouw Jansen aan stuur staat en niet haar omgeving. Het sociale zit 'm dan inderdaad in de interactie tussen mevrouw jansen en haar omgeving.

Hartelijke groet,
Ton van Elst
Movisie

Beste Ton van Elst,
Dank u wel voor uw reactie.
Als de sociale kwestie centraal staat en niet alleen de vraag van één individu, dan staan volgens mij alle betrokken partijen (dus én mevrouw Jansen én andere betrokken partijen) aan het stuur. Dat geeft gedoe omdat het de vraag is of iedereen dezelfde kant op wil. Waarschijnlijk niet, anders waren ze er met elkaar wel uitgekomen. Ze komen er juist niet met elkaar uit, hebben verschillende belangen en ideeën over hoe de situatie opgelost moet worden. Juist dat is de sociale kwestie volgens mij. Wat bindt is dat alle partijen belang bij het oplossen van de situatie.
Is het niet zo dat sociaal werkers juist dan een taak kunnen hebben in het bij elkaar brengen van partijen om de dialoog tussen deze partijen te bevorderen en te ondersteunen? Zodat zij samen tot oplossingen kunnen komen?
U schrijft dat het sociale in de interactie zit. Ik ben het helemaal met u eens. De interactie is wat mij betreft de vorm waarin betrokken partijen met elkaar op zoek gaan naar hoe de situatie op te lossen. Zonder interactie, geen gedragen oplossing zou je kunnen zeggen. Volgens mij heeft een sociaal werker een belangrijke taak in het op gang brengen en ondersteunen van de dialoog tussen bij een kwestie betrokken partijen. Een dialoog waar ruimte is voor ieders verhaal (meerdere kanten), en waar gezamenlijk keuzes gemaakt worden en beslissingen genomen kunnen worden.

Mooi dat deze dialoog over individu centraal versus kwestie centraal op gang is gebracht ;-)

Hartelijke groeten,
Elsbeth Kamphuis

Reageer op dit artikel

8 + 11 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.