Zes tips voor de versterking van informele zorg

artikel - 19 november 2014
5 tips voor de versterking van informele zorg

‘Mantelzorgers en vrijwilligers zijn een onmisbaar onderdeel van ons stelsel van langdurige zorg', zo schrijft staatssecretaris Van Rijn in de Voortgangsbrief informele zorg aan de Tweede Kamer op 11 november 2014. In de brief doet hij onder meer een oproep aan professionals om (nog) beter samen te werken met mantelzorgers. Maar hoe doet u dat? Wij zetten vijf tips voor u op een rij, met een link naar een instrument of publicatie waarmee u direct aan de slag kunt.

Tip 1. Investeer in de samenwerking met mantelzorgers

SOFA-model
Het SOFA-model onderscheidt vier rollen die de mantelzorg kan hebben: die van collega-verzorgende, cliënt, naaste én expert. De mantelzorger wisselt tussen deze rollen, vaak gaat dat razendsnel. Als professional is het goed dat u zich bewust bent van deze rollen én dat u alle rollen de ruimte geeft in de samenwerking met de mantelzorg. Hier leest en ziet u hoe de samenwerking tussen professionals en mantelzorger werkt in een kleinschalige woongroep voor dementerende ouderen. Elke rol is gekoppeld aan een werkwoord, waarvan de beginletters het woord SOFA vormen.

  • Samenwerken: de mantelzorger als collega
  • Ondersteunen: de mantelzorger als schaduwcliënt
  • Faciliteren: de mantelzorger als naaste, in relatie tot de cliënt
  • Afstemmen: de mantelzorger als expert in het leven van de cliënt

Word samen het Team van de Toekomst!
Als zorgorganisatie biedt u graag goede zorg die aansluit bij de wensen van de cliënt en zijn netwerk. En dat lukt alleen als u goed samenwerkt met vrijwilligers, mantelzorgers en de cliënt zelf. Met dit Team van de Toekomst-traject zorgt u dat u als organisatie klaar bent voor die samenwerking. Lees er meer over.

Samenspelscan
Hoe zit het eigenlijk met de samenwerking met mantelzorgers in uw organisatie? Wat kan er beter? Met de Samenspelscan van het Expertisecentrum Mantelzorg weet u meer! Laat managers, mantelzorgers, cliënten en zorgverleners de vragenlijst invullen. De uitkomst laat zien hoe het is gesteld met het samenspel tussen mantelzorgers en zorgverleners binnen uw organisatie en geeft u concrete aanknopingspunten om de samenwerking te verbeteren.

Tip 2. Betrek het netwerk van de mantelzorger

MantelScan
Mantelzorgers houden het langer vol als zij niet alleen staan. Het aanspreken en inzetten van een netwerk is een logische aanpak. De MantelScan is een instrument dat u helpt om samen met de cliënt en de mantelzorger het zorgnetwerk in beeld te brengen en daarover te praten. Daarbij is er aandacht voor de kracht van het netwerk én voor beperkingen. De scan biedt visuele hulpmiddelen die helpen bij het structuren van alle informatie over het netwerk. Informatie over het netwerk is belangrijk, omdat zorgen vaak verder reikt dan slechts het contact tussen één zorgvrager en één mantelzorger.

Aan de slag met sociale netwerken
De MantelScan is één manier om het sociale netwerk in kaart te brengen. In de publicatie Aan de slag met sociale netwerken vindt u nog zeven andere manieren om dit te doen. Daarnaast staan er in deze publicatie ook nog eens 36 manieren om het sociale netwerk te versterken. Nieuwsgierig naar welke van deze aanpakken andere professionals inspireert? In het artikel Kies jouw manier van netwerkgericht werken vertellen drie van hen over hun favoriete aanpak. Aan bod komen Community Support, geluksgericht werken en Familiezorg.

Tip 3. Koester uw vrijwilligers

Toolkit Zorg beter met vrijwilligers
De zorg wordt beter mét de inzet van vrijwilligers. Dat gaat niet zonder betere zorg vóór vrijwilligers. Behandel vrijwilligers als gelijkwaardige partners en zorg ervoor dat je hun werk goed organiseert. Hoe u dat doet? Gebruik de toolkit die in het programma Zorg Beter met Vrijwilligers ontwikkeld is. Deze biedt informatie, ideeën, leestips en handige links en downloads naar bruikbare instrumenten zoals scans en modellen.

Tip 4. Investeer in de kracht van de buurt

Bouwen aan Buurthulp
Een bewonersnetwerk voor onderlinge hulp- en dienstverlening in buurt en dorp. Dat is buurthulp. Deze hulp kan gaan om ‘even iemand uit de brand helpen’, bijvoorbeeld met de tuin of een boodschap. Maar ook hulp die complexer is of langer duurt komt voor. Buurthulp is een vorm van informele zorg die het midden houdt tussen mantelzorg en vrijwillige zorg en past in de trend dat wij, als burgers, meer voor elkaar zullen moeten gaan doen. Het handboek Bouwen aan Buurthulp helpt u om buurthulp te organiseren. Hoe kunt u in de buurt interesse en betrokkenheid creëren voor buurthulp? Hoe zet u een (stuur)groep op, werft u helpende handen, wordt u zichtbaar in de buurt, maakt u keuzes voor een goed matchingssysteem van vraag en aanbod en betrekt u professionele partners erbij.

Tip 5. Maak gebruik van effectieve aanpakken

Databank Effectieve sociale interventies
Maak gebruik van de best beschikbare (wetenschappelijke) kennis, vaar op uw professionele expertise én sluit aan bij de voorkeuren van de mantelzorger. De combinatie van deze drie elementen zorgt voor evidence based werken. In de Databank Effectieve sociale interventies vindt u informatie over diverse onderbouwde methoden. Meer informatie over werkzame elementen van interventies vindt u in het leaflet ‘Werkzame elementen bij mantelzorgondersteuning’.

Tip 6. Heb oog voor ontsporing van mantelzorg

Stappenplan Handelen bij ontspoorde mantelzorg
Uit de praktijk weten we dat ontsporing van mantelzorg subtiel is. Mantelzorg wordt uit liefde gedaan, waardoor het uitgangspunt anders is dan bij reguliere zorg. Voor een mantelzorger is het moeilijk toegeven dat zorg ontspoord is en voor een beroepskracht bemoeilijkt dit het signaleren. Wat kunnen beroepskrachten ondernemen om ontspoorde mantelzorg te voorkomen of aan te pakken? Het Stappenplan Handelen bij ontspoorde mantelzorg geeft beroepskrachten in zorg en welzijn houvast hoe te handelen bij (vermoedens van) ontspoorde mantelzorg.

Reacties

Brrr, dit in 2015 lezende....ik ben chronisch ziek en klop aan bij WMO, te vaak krijg je eerst al de vraag of buren,vrienden,partner niet kunnen helpen?

Euhm,waarom klop ik bij u aan dan? Als dat zo was had ik geen aanmelding bij WMO gedaan. Ben slim zat is allen mn lichaam maar dat t beetje opgeeft.

Oh ja, of familie niet even wat kon doen,of een vrijwilliger. Denk ik va, neem geen standaardlijstje! Ga af op wat van degene voor je al weet,ben geen onbekende meer inmiddels. En als je weet dat er geen familie is om aan te spreken, ik met mijn ziekte een professional nodig heb en daarom bij ze aanklop. Zucht.

Mijn nog aanwezige vrienden lopen zelf om van het hebben van dubbele banen of baan, voor vader en moeder en daarnaast je huishouden en je kids. Dan is het al fijn als je vriendschappen nog kunt onderhouden. Ik moet ze al vragen voor de taken die totaal wegbezuinigd zijn,maar het gaat mensen echt afschrikken vriendschappen met iemand met en chronische ziekte, te sluiten. Want dan moet je verplicht mantelzorgen?

Stel, ik ben met daten, en de degene klikt en ik met de ander en dan? Dan moet de ander fysiek gezond zijn,het ook blijven.Vervolgens krijg je het probleem dat ze horen ik ben ziek en het is progressief. Als er nog geen verliefdheid is, leg ik het nu al te vaak af. Want een zieke partner is al te vaak geen goede partij als je elkaar nog niet kent.

etc etc. Dat dan vanuit mezelf geredeneerd.

Het is gewoon een grote onzin die de staatssecretaris uitkraamt. Het systeem mantelzorg is gedoemd te mislukken. En daar praat niemand over. Tips zijn leuk en aardig maar mantelzorger ben je 24 uur en niemand die dit kan ontkennen. De regering rekent zich rijk maar over een paar jaar volgt reparatie wetgeving. Zieken, ouderen, mensen met een beperking en andere mensen die hulp nodig hebben zijn door dit neo-liberale kabinet tot het afval putje van de samenleving gemaakt. En met deze mening sta ik niet alleen. Alle mooie volzinnen ten spijt het is gewoon zo maaar niemand durft het te zeggen..

Beste Sinon,

U constateert terecht dat ‘je 24 uur per dag mantelzorger bent’. Dat is juist waarom het ontzettend belangrijk is dat professionals mantelzorgers écht zien, hen ondersteunen, met hen samenwerken en hen ‘sterker’ maken. In het bovenstaande artikel vindt de professional daarvoor een aantal tips en adviezen.

Roos Scherpenzeel, Movisie

Het toont maar weer eens temeer dat de landelijke overheid (Van Rijn of een ander op die post, het maakt niet uit) tamelijk ver van de werkelijkheid afstaan. Wat? Veel professionals staan zelfs ver dan de werkelijkheid van hun cliënten en hun familie, mantelzorgers en wat niet al af. Wat ik hier opvallend aan vindt is de vanzelfsprekendheid waarmee er een groter beroep op de inzet van mantelzorg in het algemeen wordt gedaan. Het is duidelijk waarom; het geld is op, maar de vraag om meer zorg groeit. Wat hierbij vergeten wordt is het maatwerk naar de mantelzorgers zelf toe. Veel mantelzorgers "moeten" ondanks soms zware verplichtingen m.b.t. het voorzien van het (gezins)inkomen. Eigen bedrijf? Zware, veeleisende baan? U zúlt mantelzorgen! Daarbij komt dat de belasting die zorg voor een naaste geeft vaak van een geheel ander karakter is dan het werk. Het resultaat is algemeen bekend. Zelfs in gevallen waarin je het van tevoren ziet aankomen moet men dan toch mantelzorgen, maar... je gaat, als mantelzorger de bietenbrug op! In bepaalde gevallen is men dan nóg verder van huis. In het sofa-model ontbreekt m.i. een belangrijk punt... begrip en aandacht voor de draagkracht van mantelzorgers. Mantelzorg is van huis uit - en dat dient zo te blijven- een aanvulling op de professionele zorg. Nu wil men het gaan opwaarderen naar een volledig onderdeel van de ingezette zorg. Schande! Weet je wat? Steek die Sofa maar in de fik en neem het loongebouw in de zorg maar eens zodanig onderhanden dat er gewoon voldoende professionals op de werkvloer kunnen worden ingezet. Zullen we gewoon eens met een salariskorting van 10 procent van alle directeuren en het top-management van de grote zorginstellingen beginnen? (In plaats van verplegenden eruit te werken en ze daarna als goedkopere alfa-hulpen aan te nemen). Op z'n best in Van Rijn met een kosmetische operatie bezig. Dit is geen echte verandering.

Beste T.G. Bolt,

Ons artikel is erop gericht om de professional zo goed mogelijk toe te rusten voor hun werk: in dit geval de ondersteuning van mantelzorgers en clienten. Het sofa-model waaraan u refereert, helpt professionals om de mantelzorger beter te zien, in al zijn facetten. En daar hoort draagkracht natuurlijk ook bij. Het artikel is dus zeker geen oproep om mantelzorgers (nog) meer te laten doen. Onze ervaring is juist dat mantelzorgers al ontzettend veel doen en dat zij daarbij best een steuntje in de rug kunnen gebruiken. En dat is precies hetgeen we met dit artikel willen bewerkstelligen: professionals die oog hebben voor de mantelzorger en daar waar nodig zinvolle ondersteuning bieden!

Roos Scherpenzeel, Movisie

Leuk bedacht. Houdt echter wel in dat er een cultuurverandering moet plaatsvinden. Het gedeelte over mantelzorg en de rol die deze heeft in het netwerk van zorg ondersteun ik. Echter, de buurt is tussen 8.00 uur en 17.00 uur uitgestorven, de buurt kent alleen maar hulpvragende ouderen, vrijwilligerswerk kies je uit principe (anderen willen helpen / verantwoordelijk willen zijn), niet vrijwilliger willen zijn is veelal ook een principiële keuze. Er zijn nu, op de terreinen: recreatie, sociaal cultureel, opvang (kinderen, ouderen, gehandicapten etc.), familie etc. veel mensen actief. Wordt het mogelijk tijd om inzichtelijk te krijgen wat er nog beschikbaar is? Al met al een zorgelijke ontwikkeling. Er zijn altijd professionals nodig. Mantelzorgers moet je extra ondersteunen. Vrijwilligers moet je inzetten om het voor de client en haar / zijn omgeving nog leuk te houden. Niet om een bezuiniging te compenseren!!!

Beste Foppe Gerlsma,
Dank voor uw reactie. We zijn het helemaal met u eens, naast mantelzorgers en vrijwilligers blijven professionals ook nodig. Het is belangrijk dat zij – dus professionals, mantelzorgers én vrijwilligers – goed met elkaar samenwerken en elkaar aanvullen.
Roos Scherpenzeel, Movisie

Reageer op dit artikel

2 + 15 =
Los deze eenvoudige rekenoefening op en voer het resultaat in. Bijvoorbeeld: voor 1+3, voer 4 in.